AI destekli büyük gözetim çağı başladı: Uzmanlar uyarıyor

AI, hayatımıza hızla yerleşirken, beraberinde *daha sofistike ve yaygın bir gözetim çağını* da başlattı. ABD Ulusal Güvenlik Ajansı(NSA) tarafından yönetilen ve 2013’te Edward Snowden’ın ifşasıyla dünya gündemine oturan *PRISM* isimli izleme programı, yalnızca bir başlangıçtı. Bugün gelinen nokta, yapay zekânın gücüyle şekillenen yeni bir gözetim evresini işaret ediyor: *Büyük Ölçekli Gözetim 2.0*.

PRISM, Google(GOOG), Facebook(META), Microsoft(MSFT) gibi ABD merkezli teknoloji devlerinden devasa veri miktarları toplayan bir izleme sistemiydi. Snowden’ın 10 yıldan uzun süre önce yaptığı açıklamalar, ABD yönetiminin veri toplamadığı yönündeki iddialarını çürütmüş, kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı. Bu olayın ardından “USA FREEDOM Act” adlı yasa yürürlüğe girerek veri toplama sınırlandırıldı ve bazı mahkeme kararları, NSA'nın veri izlemelerini *yasa dışı* ilan etti.

Ancak tüm bu gelişmelere rağmen *gözetim kültürü* ortadan kalkmadı. Aksine, daha da karmaşık ve kapsamlı hale geldi. Güvenlik alanında tanınan uzman Bruce Schneier, Cointelegraph’a verdiği röportajda bu durumu şöyle özetliyor: “Her şey değişti ama hiçbir şey değişmedi. Gözetim halen sürüyor.” Harvard Üniversitesi'nde araştırmalar yürüten ve çok satan kitaplara imza atan Schneier, *aşırı veri birikimi* ve *kontrolsüz teknolojik gelişmelere* karşı uyarıda bulunuyor.

Schneier'e göre, bugün toplanan veriler *önceki dönemlerden çok daha hassas ve ayrıntılı*. Örneğin, Fransız gazetesi Le Monde’un yakın zamanda ortaya çıkardığı bir araştırma, yalnızca *reklam verileri* üzerinden ordu mensupları, özel harekât timleri ve üst düzey politikacıların sahadaki hareketlerinin takip edilebildiğini ortaya koydu. Sadece akıllı telefonlardaki *reklam kimlikleri* ile bireylerin tam olarak nerede oldukları ve nereye gittikleri saptanabiliyor.

Bu gözetim çağını daha da endişe verici hale getiren unsur ise *AI ve ses analizi teknolojileri*. Schneier, artık sadece veri toplanmadığını, AI sayesinde bu verilerin *anlık olarak analiz ve özetlenebildiğini* vurguluyor. “Şu anda ABD, Çin, Rusya gibi ülkeler bu teknolojileri gözetim aracı olarak kullanmaya başlamıştır, buna şüphe yok” şeklinde konuşan Schneier, *yeni nesil dev AI şirketlerinin*, sosyal medyada yaşanan sorunları katlayarak tekrarlayabileceğini söylüyor. *Yorum: Bu uyarı, hem bireyler hem de regülatörler için ciddi bir uyanış çağrısı niteliğinde.*

Yine de her şey umutsuz değil. Schneier, verdiği bir röportajda “Önümüzdeki 50 yıl içinde bu tür büyük ölçekli gözetim sistemleri ortadan kalkacak,” diyerek *iyimser bir tablo* çiziyor. Ona göre, ileride insanlar bugünün izleme pratiklerine, geçmişteki ‘etik dışı’ uygulamalar gibi bakacak.

Gerçekten de son yıllarda dijital gizliliğe yönelik farkındalık kayda değer biçimde arttı. Eskiden kişisel verilerin izinsiz kullanımı kamuoyunda tepki çekmezken, artık insanlar *özel hayatlarının korunması* için seslerini daha fazla yükseltiyor. Özellikle *gizlilik temelli kripto paralar* ve *dağıtık teknolojilerin yükselişi*, bu bilinç değişiminin finansal dünyadaki yansımaları arasında.

Ancak teknolojinin gelişim hızı, etik düzenlemelerin önünde koşuyor. AI destekli büyük gözetim sistemleri artık sadece distopik senaryolarda değil, *gerçek yaşamda* da karşımıza çıkıyor. Dolayısıyla geleceği belirleyecek temel unsur, bu teknolojilerin *etik ve hukuki denetimi* konusunda ne kadar kararlı ve hızlı hareket edileceği olacak. *Yorum: Şeffaflık ve hesap verebilirlik, bu yeni çağda belirleyici kriterler olmalı.*