Dijital Rupi (CBDC) Genişlesin: Hindistan Maliye Bakanı'ndan RBI'ya Çağrı

Hindistan Maliye Bakanı Nirmala Sitharaman(Nirmala Sitharaman), merkez bankası dijital parası (CBDC) 'Dijital Rupi'nin hem perakende hem de toptan alanda genişletilmesi çağrısında bulundu. Hindistan Merkez Bankası'nın (RBI) ülke genelinde yaygın kullanım için somut bir takvim ya da politika talimatı henüz açıklanmadı.

Sitharaman, 11'inde (yerel saatle) Mumbai'de düzenlenen Global Fintech Fest 2026'da RBI'nin Dijital Rupi pilot uygulamasının hem hızını hem de benimsenme kapsamını artırması gerektiğini söyledi. Crypto Briefing bu açıklamayı aktardı. Konuşmanın tam metni ya da resmi toplantı tutanağı kamuoyuyla paylaşılmadı.

Tartışmanın odağı yalnızca Dijital Rupi'nin tüketici ödeme pazarında mevcut ödeme ağlarıyla rekabet edip edemeyeceği değil. Tokenize edilmiş tahvillerin ve finansal varlıkların alım satımında, varlık ile ödeme bedelinin eş zamanlı transfer edildiği bir yapıda toptan tipi Dijital Rupi'nin kullanılıp kullanılamayacağı da tartışmanın merkezinde yer alıyor.

Hindistan hükümeti, Global Fintech Fest 2026'nın ana gündem maddeleri olarak ajan yapay zeka (agentic AI), tokenizasyon ve kuantum teknolojisini öne çıkardı. Tokenizasyon, varlıkların parçalı mülkiyetini, anlık ödemeyi ve birbiriyle uyumlu çalışabilen dijital para birimlerini mümkün kılan bir yöntem olarak tanımlandı.

Somut bir örnek, devlete ait altyapı finansman kuruluşu REC'in tokenize kurumsal tahvil pilot uygulaması oldu. REC, 7'sinde Hindistan'ın ilk tokenize kurumsal tahvil pilotunu tamamladığını duyurdu. İhraç büyüklüğü 5 milyar rupi oldu; bunun 1 milyar rupisi temel ihraç, 4 milyar rupisi ise 'greenshoe' opsiyonundan oluştu.

REC, ödeme, tahsis ve tahvil kotasyonu işlemlerinin aynı gün tamamlandığını bildirdi. Tokenize edilen tahviller, Hindistan Ulusal Menkul Kıymetler Borsası (NSE) ve Bombay Menkul Kıymetler Borsası'nda (BSE) işlem görmeye başladı.

Hindistan'ın eylül ayında tokenize kurumsal tahvil ihracına hazırlandığı, daha önce Tokenize Tahvilleri Toptan Tipi Dijital Rupi Ödemeleriyle Birleştiren Finansal Piyasa Deneyi başlıklı haberde ele alınmıştı. REC'in bu son açıklaması, o dönem gündeme gelen planın gerçek bir pilot ihraca dönüştüğünü gösteriyor.

RBI, Dijital Rupi'yi perakende amaçlı CBDC-R ve toptan amaçlı CBDC-W olmak üzere ikiye ayırarak pilot uyguluyor. Perakende pilotu 1 Aralık 2022'de başladı ve halen sınırlı, kontrollü bir test aşamasında.

Toptan tipi Dijital Rupi, devlet tahvili ikincil piyasa işlemlerinde ve bankalar arası fon transferi ödemelerinde kullanılıyor. Programlanabilirlik, çevrimdışı ödeme, sosyal yardım ödemeleri ve sınır ötesi ödemeler de değerlendirilen diğer kullanım alanları arasında.

Dijital Rupi, RBI tarafından ihraç edilen yasal bir dijital para birimi. Özel ağlar üzerinden ihraç edilen genel kripto paralardan farklı olarak, fiziki rupi ile aynı nominal birimlerde çıkarılıyor ve banka ile banka dışı kurumların sunduğu cüzdanlar üzerinden kullanılabiliyor.

Perakende alanındaki temel zorluk, mevcut ödeme ağlarından farklılaşabilmek. Hindistan'da halihazırda büyük ölçekte kullanılan ödeme yöntemi CBDC değil, Birleşik Ödeme Arayüzü (UPI).

Ulusal Ödemeler Kurumu'nun (NPCI) verilerine göre, 2026 yılı ağustos ayında UPI işlem hacmi 24.508,96 milyon işlem, işlem tutarı ise 298.235,95 crore rupi olarak gerçekleşti. Bu rakamlar, perakende tipi Dijital Rupi'nin mevcut ödeme ağlarından farklı bir kullanım alanı sunması gerektiğini gösteriyor; ancak bu durum UPI ile CBDC'nin doğrudan rekabet halinde olduğu anlamına gelmiyor.

RBI, Dijital Rupi'yi sosyal yardım ödemeleri ve sınır ötesi ödeme denemelerine de genişletti. Hindistan'ın Dijital Rupi Pilotu, Refah Bütçesi Harcamalarını Ödeme Altyapısıyla Birleştiren Bir Test Alanı Olarak Değerlendiriliyor başlıklı değerlendirmede belirtildiği gibi, perakende CBDC'nin kullanım alanları genel ödemelerin ötesine geçerek amaca özel ödemelere doğru genişliyor.

Resmi kaynaklar, Global Fintech Fest 2026'nın tokenizasyon ve dijital finans altyapısını ana gündem maddesi olarak ele aldığını doğruluyor. Ancak finans kurumlarının ya da kripto para sektörünün Bakan Sitharaman'ın genişletme çağrısına dair somut bir lehte ya da aleyhte görüş açıkladığına dair bilgi bulunmuyor.

REC'in pilot uygulaması, tokenize varlıkların Dijital Rupi ile birleştirilebileceği yönünde bir işaret veriyor. Ancak tek bir ihraç örneğinden yola çıkarak Hindistan tahvil piyasasının topyekûn dağıtık defter teknolojisine geçtiği ya da CBDC'nin yaygınlaştığı sonucuna varmak mümkün değil.

Sitharaman'ın genişletme çağrısının ardından RBI'nin perakende ve toptan pilot uygulamalarının kapsamını ve yaygın kullanım takvimini nasıl belirleyeceği, bundan sonra izlenecek konu. RBI'nin mevcut resmi açıklamaları, Dijital Rupi'yi halen sınırlı bir pilot uygulama olarak tanımlıyor.