AB-Kanada ortak bildiri taslağından ‘ortak üyelik’ ifadesi çıkarıldı

Avrupa Birliği (AB) ile Kanada’nın Montreal zirvesine ait ortak bildiri taslağından Kanada için kullanılan ‘ortak üye’ ifadesi çıkarıldı. Taraflar ticaret, savunma ve teknoloji iş birliğini ele alırken ‘ortak üyelik’ statüsü üzerinde anlaşmaya varmış değil.

Avrupa Komisyonu, 29 Ekim’deki bilgilendirmesinde taslaktan bu ifadenin çıkarıldığını doğruladı. Komisyon sözcüsü, AB üyesi ülkeler ile Kanada arasındaki ilişkileri “daha yakın bir birliğe” dönüştürme hedefinin sürdüğünü söyledi. Görüşülen ilişkinin AB’ye tam üyelik anlamına gelmediğini de ekledi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 16 Eylül’de Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada “Kanada’nın AB’nin ilk ortak üyesi olabilmesi için kapıyı açmak istiyorum” dedi. Von der Leyen, Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması’nın (CETA) ötesinde teknoloji, savunma, enerji ve kritik mineraller alanlarında iş birliği önerdi. ‘Ortak üyelik’ bu konuşmada ortaya atılan bir fikirdi.

Kanada Başbakanı Mark Carney, 17 Eylül’de Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada “Kanada bu fikri memnuniyetle karşılıyor” dedi. Carney; yapay zekâ, yarı iletkenler, kritik mineraller, ödeme sistemleri ve temiz enerjiye istikrarlı erişimi ülkenin dayanıklılığının unsurları arasında saydı. Açıklamasında belirli bir yarı iletken projesi ya da kripto varlık anlaşması duyurmadı.

ABD Başkanı Donald Trump, 16 Eylül’de gazetecilerin sorularını yanıtlarken AB ile Kanada arasındaki iş birliğini düşmanca bir eylem olarak değerlendirmesi durumunda Avrupa’ya “çok ağır gümrük vergileri” uygulayacağını söyledi. Avrupa’yla bazı ticareti durdurabileceği uyarısında da bulundu. Bu açıklama koşullu bir uyarıydı; gümrük vergisi uygulama kararı duyurusu değildi.

Kanada’nın ihracatı ABD’ye yüksek ölçüde bağımlı. Kanada hükümetinin 2025 ticaret istatistiklerine göre ABD, Kanada’nın mal ihracatının %71,7’sini oluşturdu; bu oran hizmet ihracatını kapsamıyor. TokenPost daha önce ABD’nin Kanada menşeli otomotiv ürünlerine uygulanan %50 ek gümrük vergisinin kapsamındaki ürünleri değiştirdiğini bildirmişti. Ancak yalnızca mal ihracatının payına bakarak AB önerisinin ABD’nin gümrük politikalarına doğrudan yanıt olduğu sonucuna varılamaz.

Carney’nin Kanada’yı “Avrupa dışındaki en Avrupalı ülke” olarak nitelemesi bu zirvede ilk kez olmadı. Carney bu ifadeyi Haziran 2025’te de kullanmış, uluslararası iş birliğini çeşitlendirmeyi hükümetin hedefleri arasında göstermişti.

Kanada’da kamuoyu araştırmaları, iş birliğinin genişletilmesine desteğin yüksek olduğunu gösterdi. Léger’in 19-21 Eylül’de 1.533 yetişkinle yaptığı ankette katılımcıların %70’i AB’de ‘ortak üyelik’ statüsünü destekledi, %13’ü karşı çıktı, %18’i ise kararsız kaldı. Anket sonuçları tarafların anlaşmaya vardığı anlamına gelmiyor.

Tarafların mevcut iş birliği zemini de bulunuyor. Avrupa Komisyonu, CETA’nın 2017’de geçici olarak yürürlüğe girdiğini ve hükümlerinin çoğunun uygulandığını; tam yürürlük için AB üyesi ülkelerin iç onay süreçlerinin sürdüğünü belirtiyor. Kanada, AB’nin 150 milyar avroluk savunma tedarik aracı SAFE’ye katılan ilk Avrupa dışı ülke oldu.

Avrupa Birliği Konseyi, 29-30 Ekim’deki zirvenin gündeminde ticaret, dijital iş birliği, kritik ham maddeler, savunma ve güvenlik, eğitim ve araştırma konularına yer verdi. Ortak bildirinin nihai metninin zirve sona erdikten sonra açıklanması bekleniyor.