Yapay zekâ ürünlerinin enflasyona doğrudan etkisi sınırlı; ECB uzun vadeli faiz kanalını anlattı

Yapay zekâyla bağlantılı ürünlerin fiyat artışının Euro Bölgesi tüketici enflasyonuna doğrudan etkisi sınırlı. Avrupa Merkez Bankası (ECB), küresel yapay zekâ yatırımlarındaki büyümenin uzun vadeli faizleri yükseltmesi durumunda Euro Bölgesi'ndeki finansman koşullarını sıkılaştırabileceğini de değerlendirdi.

ECB Yönetim Kurulu üyesi Philip R. Lane, ayın 13'ünde Dublin Uluslararası Yapay Zekâ Zirvesi'nde yaptığı konuşmada, cep telefonu, dizüstü bilgisayar ve otomobil gibi yapay zekâyla bağlantılı ürünlerin Avrupa Uyumlaştırılmış Tüketici Fiyatları Endeksi'ndeki (HICP) ağırlığının düşük olduğunu söyledi.

HICP, Avrupa ülkelerindeki tüketici fiyatlarını karşılaştırmak için kullanılan bir gösterge. İlgili ürünlerin endeksteki ağırlığı düşük olduğunda, bileşen fiyatları artsa bile bu artışın genel endekse yansıması sınırlı kalabilir.

Lane, ayın 5'indeki konuşmasında Euro Bölgesi'nde Eylül 2026 enflasyonunun %3,8 olduğunu belirtti. Aynı dönemde enerji enflasyonu %18,8, enerji hariç enflasyon ise %2,3 oldu.

Yapay zekâyla bağlantılı tüketim ürünlerinin endeksteki ağırlığının düşük olması, Euro Bölgesi'ndeki enflasyon baskısının zayıf olduğu anlamına gelmiyor. Lane, bu yıl enflasyon artışının başlıca nedeni olarak enerji arzındaki şoku gösterdi.

Lane, ayın 13'ündeki konuşmasında küresel yapay zekâ yatırımlarındaki artışın ve uzun vadede verimliliğin iyileşeceği beklentisinin uzun vadeli faizlerin yükselmesine katkıda bulunmuş olabileceğini dile getirdi. Avrupa'nın yapay zekâ yatırımları küresel toplamın küçük bir bölümünü oluşturduğundan, dünya tahvil piyasasındaki faiz artışlarının Euro Bölgesi finansman koşullarına nasıl yansıdığının incelenmesi gerektiğini söyledi.

Tüketim ürünlerinin fiyatları ile uzun vadeli faizler enflasyonu farklı kanallardan etkileyebilir. Yapay zekâyla bağlantılı ürünlerin endeksteki ağırlığı düşük olsa da uzun vadeli faizlerin yükselmesi şirketlerin ve hanehalklarının finansmana erişimini zorlaştırabilir.

Lane'in aktardığı ECB modelinde uzun vadeli faizlerdeki artışın orta vadede ekonomik faaliyeti ve enflasyonu düşürdüğü görüldü. Model, yapay zekâyla bağlantılı tüketim ürünlerinin doğrudan fiyat etkisiyle finansal piyasalar üzerinden işleyen kanalın ayrı değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Yapay zekâ kullanımı şirketlerde de yaygınlaşıyor. Lane'in aktardığı 2025'in dördüncü çeyreğine ait şirket anketinde katılımcıların %64'ü yapay zekâyı deneysel ya da orta düzeyde kullandığını, %7'si ise kapsamlı biçimde kullandığını bildirdi.

İş yerinde yapay zekâ kullandığını söyleyen çalışanların oranı 2024'te %26 iken 2026'da %52'ye yükseldi. Şirketlerde ve çalışanlar arasında kullanım artsa da benimsenme oranı tek başına verimlilik etkisini belirlemeye yetmiyor.

Lane, yapay zekâ kullanımının yaygınlaşmasına rağmen ekonomi genelindeki verimlilik göstergelerinde belirgin bir etkinin ortaya çıktığını söylemek için erken olduğunu değerlendirdi. Yapay zekâ kullanımındaki artış ile toplam verimlilikteki değişim arasındaki ilişki henüz netleşmedi.

Enflasyon üzerindeki etkinin yalnızca düşüş yönünde olması beklenmiyor. Lane, mart ayında yaptığı konuşmada yapay zekâ hesaplamaları için gereken elektrik talebinin arzdan hızlı artması halinde, benimsenmenin ilk aşamalarında enerji fiyatlarını ve enflasyonu yükseltebileceğini söyledi.

İtalya Merkez Bankası'nın ayın 8'inde yayımladığı Euro Bölgesi model araştırması, verimlilik artışının hızlı gerçekleştiği senaryoda enflasyonu aşağı çeken baskının güçlendiğini; iyileşmenin yavaş olduğu senaryoda ise enflasyon baskısının arttığını ortaya koydu. Araştırmaya göre yapay zekânın enflasyon üzerindeki etkisi, verimlilik artışının hızına ve elektrik arz-talep koşullarına bağlı olarak değişebilir.

ECB, 29 Ekim'de üç temel faiz oranını sabit tuttuğunu açıkladı. O tarihte mevduat faizi %2,50, ana refinansman faizi %2,65 ve marjinal borç verme faizi %2,90 seviyesindeydi.

ECB'nin bir sonraki para politikası toplantısı 17 Aralık'ta yapılacak.