Japonya, yüksek performanslı yapay zekâ için güvenlik yükümlülüğü ve yaptırımı değerlendiriyor

Japon hükümeti, yüksek performanslı yapay zekâ (AI) sağlayıcılarına güvenlik yükümlülüğü getirmeyi ve hükümetin emirlerine uymayanlara yaptırım uygulamayı değerlendiriyor. Görüşmeler, yasa değişikliğinden önceki tartışma aşamasında; düzenlemenin kapsamı ve yaptırımların ağırlığı henüz belirlenmedi.

Japonya Kabine Ofisi (Cabinet Office), 11'inde yayımladığı İkinci Kurumsal İnceleme Çalışma Grubu belgelerinde sağlayıcıların güvenlik önlemleri alma ve hükümete rapor sunma yükümlülüklerini, hükümetin tavsiye ve emir yetkisini ve emirlere uyulmaması hâlinde yaptırım uygulanması seçeneğini ele aldı.

Kuralların tüm yapay zekâ sistemlerine aynı şekilde uygulanması önerilmiyor. Belgelerde, belirli riskler taşıyan ve belli bir performans eşiğini aşan yapay zekâ sistemlerinin yasal düzenlemeye tabi tutulması gerekebileceği belirtiliyor. Diğer risk ve sistemlerin mevcut yasalar ve kılavuzlarla ele alınması öngörülüyor.

Önceki görüşmelerde yapay zekânın kötüye kullanılması ve hatalı çalışması ayrı risk türleri olarak değerlendirildi. Siber saldırıların yanı sıra kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer ve patlayıcı (CBRNE) terör riskleri de gündeme geldi. Performans eşiği belirlenirken hesaplama gücünün yanında yapay zekânın yeteneklerinin ve yol açabileceği olası zararların da dikkate alınması gerektiği görüşü dile getirildi.

Japonya'nın yapay zekâ yasası 28 Mayıs 2025'te kabul edildi, 4 Haziran'da yayımlandı ve bazı hükümleri yürürlüğe girdi; yasa 1 Eylül 2025'te tamamen yürürlüğe girdi. Kabine Ofisinin yasa özeti, yürürlük takvimini açıklıyor. Çalışma grubu, mevcut sisteme sağlayıcı yükümlülükleri ve hükümetin uygulama yetkilerinin eklenip eklenmeyeceğini tartışıyor.

Düzenlemeye tabi olacak sağlayıcıların kapsamı da tartışma konusu. Çalışma grubu öncelikle sağlayıcılara yönelik kuralları inceliyor; yükümlülüklerin araştırma, geliştirme veya hizmet sunumu aşamalarından hangisinde uygulanacağını değerlendiriyor. Yapay zekâ kullanıcılarının sorumluluğunun ise sağlayıcı kurallarından ayrı ele alınması planlanıyor.

Önerilen yaptırım süreci raporlama ve tavsiyeyle başlayıp emre, ardından cezaya uzanan aşamalı bir yapı içeriyor. Önceki toplantılarda kamu güvenliğini ilgilendiren acil durumlarda emir verilmesi veya doğrudan ceza uygulanması da bir görüş olarak dile getirildi. Bu seçenekler, sunulan farklı görüşlerden biri; düzenlemenin kesinleşmiş unsurları değil.

Düzenlemenin etkili olması ve sağlayıcılara aşırı yük getirmemesi gerektiği de vurgulandı. Bilgi açıklama yükümlülüğüne yasal dayanak sağlansa bile ticari sırların korunması ve gereksiz yüklerden kaçınılması gerektiği belirtildi. Mevcut yasalarla ele alınabilecek davranışların yapay zekâ yasasında tekrar düzenlenmemesi gerektiği görüşü de dile getirildi.

Kuralların yabancı sağlayıcılara etkili biçimde uygulanması ve yükün yalnızca Japon şirketlerine binmemesi gerektiği de gündeme geldi. Düzenlemenin kapsamı ve yükümlülükler, yabancı sağlayıcılara karşı uygulama imkânı da gözetilerek tartışılacak.

11'inde düzenlenen sağlayıcı oturumuna Anthropic Japan, Google, OpenAI Japan, NTT, Sakana AI ve SB Intuitions katıldı. Görüşmelerde siber saldırılar gibi yapay zekâ risklerine ilişkin değerlendirmeler, şirketlerin güvenlik önlemleri ve yasal yükümlülüklerle gönüllü kılavuzlara dair görüşleri ele alındı.

Kyodo News'in haberine göre Japon hükümeti, yasa değişikliği dâhil sistemin yeniden düzenlenmesine ilişkin genel çerçeveyi yıl sonuna kadar açıklamayı planlıyor.