65 olayla Hürmüz Boğazı rota planı sona yaklaşıyor

İran ile Umman, Hürmüz Boğazı'ndan geçişi düzenleyen rota planının son aşamasına yaklaştı. Bölgede art arda yaşanan gemi saldırılarının ardından iki ülke güvenli geçiş güzergâhını koordine ediyor; ancak nihai anlaşma metni ve ayrıntılı seyir kuralları henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Fortune'un 15'inde (yerel saatle) haberine göre, İran ve Umman'ın rota haritasını netleştirmesi, boğazdaki trafiği kapsayan daha geniş bir mutabakatın parçası. Girişim iki ülke arasında bağımsız bir anlaşma olarak ele alınıyor; geçiş ücretleri, güvenlik düzenlemeleri ve olası ek müzakere adımları ise açıklanmadı.

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan kritik bir enerji taşımacılığı darboğazı. Orta Doğu petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gazının açık denizlere çıktığı ana güzergâh olduğu için, geçişte yaşanacak aksama petrol-gaz lojistiğini ve deniz sigortası maliyetlerini etkileyebilir.

Yeni rota planı, mevcut güzergâhların kullanımının daralmasının ardından gündeme gelen bir düzenleme niteliği taşıyor. Bazı gemiler İran ya da Umman tarafındaki geçici rotaları kullanırken, iki ülke arasındaki müzakereler hangi suların kim tarafından yönetileceği ve güvenli geçişin nasıl garanti altına alınacağı konularında sürdü.

Uluslararası Denizcilik Örgütü(IMO) verilerine göre, 11 Ağustos itibarıyla Hürmüz Boğazı ve Orta Doğu sularında doğrulanmış 65 olay, 17 mürettebat ölümü kaydedildi. Listede, 3 Ağustos'ta Umman'ın Al Khasab kentinin 20 deniz mili kuzeydoğusunda hasar gören MINOAN PIONEER ile 31 Temmuz'da Umman'ın Rima kentinin 11 deniz mili kuzeydoğusunda hasar gören GASLOG SHANGHAI de yer aldı.

14 Temmuz'da, ADNOC Logistics & Services'e ait ya da bu şirket tarafından işletilen AL BAHYAH ve MOMBASA B isimli gemiler, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş sırasında mermi isabet aldı. Şirket, saldırıda bir mürettebatın hayatını kaybettiğini, birden fazla kişinin de yaralandığını açıkladı.

TokenPost daha önce de Hürmüz Boğazı'ndaki gemi saldırılarının Körfez ittifakının tepkisine dönüşen sürecini aktarmıştı. O haberin ardından da IMO'nun doğrulanmış olay listesine yeni vakalar eklenmeye devam etti; boğazdaki güvenlik sorunu müzakerelerde baskı unsuru olmayı sürdürüyor.

Müzakerenin ana ekseninde İran ve Umman yer alıyor. Abbas Erakçi(Abbas Araghchi) İran Dışişleri Bakanı, Umman ile birlikte boğazdaki geçişi yönetecek bir işletim mekanizması hazırladıklarını açıkladı.

Erakçi, üçüncü bir tarafın müdahalesinin "mevcut durumu daha da karmaşık hale getirmekten başka işe yaramayacağını" söyledi. Bu ifade, ABD'nin müzakerelerin tarafı olmadığı yönündeki İran görüşüyle de örtüşüyor.

Umman'ın daha önce İran'a, Hürmüz Boğazı'nı ortak yönetecek bölgesel bir mekanizma önerdiği aktarıldı. Kullanıcının kendi payına düşeni ödediği bir ücret modeli de gündeme geldi; ancak gerçek maliyet paylaşımı ve tahsilat mercii kamuya açık bir belgeyle doğrulanmadı.

Birleşik Arap Emirlikleri(BAE), İngiltere, Fransa, Almanya, Japonya ve Güney Kore gibi ülkeler ortak bir açıklamayla İran'ın ticari gemilere yönelik saldırılarını ve Hürmüz Boğazı'nı kapatma girişimlerini kınadı. Açıklamada seyrüsefer özgürlüğü ve uluslararası hukuka uyum vurgulanırken, güvenli geçiş çabalarına katkı sağlamaya hazır olunduğu belirtildi.

BAE, IMO düzeyindeki yanıtı da memnuniyetle karşıladığını belirterek deniz güvenliği koridoru gibi ek düzenlemelere duyulan ihtiyacın altını çizdi. Kuveyt de 14 Temmuz'daki BAE tankeri saldırısını uluslararası hukuk ihlali olarak nitelendirip endişesini dile getirdi.

Yeni rota planı, saldırıların yoğunlaştığı sularda geçiş düzenini yeniden tesis etme girişimi olarak öne çıkıyor. Ancak bunun boğazın normalleşmesine ya da navlun-petrol fiyatlarının istikrara kavuşmasına doğrudan yol açacağına dair kamuya açık bir dayanak henüz yok.

Kripto para piyasasıyla doğrudan bağlantı da sınırlı. Hürmüz gerginliği risk iştahını etkileyebilir; ancak Bitcoin(BTC) başta olmak üzere önemli token fiyatları üzerindeki doğrudan etki için ek doğrulama gerekiyor.

Nihai anlaşmanın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, iki ülkenin rota haritasının ötesinde seyir kurallarını, maliyet paylaşımını ve güvenlik sorumluluğunu hangi biçimde kamuoyuyla paylaşacağına bağlı. Şu ana kadar açıklananlar rota düzenlemesinde bir ilerleme; boğazın normalleşmesine dair bir karar değil.

Doğrulama kaynakları: Fortune, Reuters Connect, Uluslararası Denizcilik Örgütü, Anadolu Ajansı, Emirates News Agency, ADNOC Logistics & Services.