15 milyar dolar ve 4 yıl: Irak-Suriye petrol boru hattı gündemde

Irak, Suriye üzerinden Akdeniz'e ham petrol taşıyacak yeni bir boru hattı projesini gündeme getirdi. Ancak projenin tamamlanması için 4 yıla kadar süre ve 15 milyar dolardan fazla yatırım gerekebileceği belirtiliyor. Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı azaltmayı hedefleyen alternatif ihracat planı, kısa vadeli bir onarımdan çok uzun soluklu bir altyapı projesine dönüşüyor.

Reuters'in iki kaynağa dayandırdığı habere göre, Irak-Suriye boru hattı projesi artık mevcut tesisleri onarmaktan çok yeni bir altyapı inşa etmeye yakın bir hal aldı. Eski boru hattı 1980'lerden bu yana neredeyse hiç kullanılmadı ve hasarı büyük; kalan bölümlerin de yeni standartlara göre değiştirilmesi gerekiyor.

Irak ve Suriye, Temmuz ayında Washington'da Kerkük petrol sahalarını Suriye'deki Baniyas Limanı'na bağlayacak ham petrol boru hattının yeniden devreye alınması için bir mutabakat zaptı imzaladı. Irak'ın resmi haber ajansı INA, ABD'nin bu mutabakatı memnuniyetle karşıladığını ve Amerikan şirketlerinin inşaat sürecinde kilit rol üstleneceğini duyurdu.

UCC, 18 Temmuz'da yaptığı açıklamada Irak ve Suriye hükümetlerinin UCC, Chevron(CVX) ve TI Capital ile ayrı bir ön anlaşma imzaladığını bildirdi. Bu anlaşma, boru hattının teknik ve mali açıdan incelenmesi için atılan bir adım; nihai yatırım kararı ya da inşaatın tamamlanması anlamına gelmiyor.

Projenin bu kadar dikkat çekmesinin arkasında Hürmüz Boğazı var. Irak, ham petrolünün büyük bölümünü güneydeki Basra limanları üzerinden ihraç ediyor ve bu güzergah Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Daha önce de aktarıldığı gibi, boğazdaki geçiş güzergahına ilişkin anlaşmalara rağmen tam kapasiteyle yeniden açılış için ek koordinasyon gerekiyor.

İhracattaki aksama zaten rakamlara yansıdı. Irak Devlet Petrol Pazarlama Kuruluşu (SOMO) Başkanı Ali Nizar eş-Şatari, Dicle TV'ye verdiği demeçte Temmuz ayında Irak'ın yaklaşık 42 milyon varil petrol sattığını, bunun 35,5 milyon varilinin güney limanlarından, 7 milyon varilinin ise Türkiye'deki Ceyhan Terminali üzerinden gönderildiğini söyledi. Açıklama, ihracatın büyük bölümünün hâlâ güney güzergahına bağlı kaldığını gösteriyor.

Reuters'in aktardığı bu rakam, savaş öncesinde aylık 108 milyon varil civarında seyrettiği belirtilen ihracat hacminden hayli düşük. Irak'ın bütçesi büyük ölçüde petrol gelirine dayandığından, ihracat güzergahındaki aksamalar mali baskıya dönüşebilir.

Yeni hattın amacı, Irak petrolünü Suriye'nin Akdeniz limanlarına ulaştırıp Avrupa'ya gidecek tankerlere yükletmek. Kerkük-Baniyas boru hattının tamamlanması durumunda başlangıçta günlük 2 milyon varil kapasiteye ulaşabileceği aktarılıyor.

Ancak proje henüz inceleme aşamasında. Irak Bakanlar Kurulu, Basra Petrol Şirketi'nin Chevron(CVX), UCC ve TI Capital konsorsiyumuyla teknik ve mali çalışma yürütmesine onay verdi.

Iraq Business News, bu onayın Irak Petrol Bakanlığı'na kesin bir mali veya sözleşmesel yükümlülük getirmediğini aktardı. Teknik ve mali incelemeler tamamlanmadan yatırım büyüklüğü, inşaat yöntemi ve proje takvimi netlik kazanamayacak.

Boru hattı projeleri genelde güzergah belirleme, arazi ve güvenlik risk değerlendirmesi, malzeme tedariki, inşaat ve devreye alma aşamalarından geçiyor. Mevcut hattın uzun süre kullanılmamış ya da ağır hasarlı olması, onarım yerine yeni inşaat maliyetini artırabiliyor; bu da süreci uzatabiliyor.

Taraflar arasındaki çıkarlar da karmaşık. Irak için ihracat güzergahının çeşitlenmesi mali istikrarla doğrudan bağlantılı, Suriye içinse Akdeniz limanının yeniden devreye girmesi altyapı açısından önem taşıyor. ABD şirketlerinin inceleme aşamasında yer alması nedeniyle yaptırımlar, finansman ve güvenlik koşulları da projenin hızını etkileyebilir.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent(Scott Bessent), Hürmüz Boğazı'nın önümüzdeki 2 yıl içinde önemini yitirebileceği görüşünü dile getirdi. Ancak Irak-Suriye boru hattının inşaat süresinin 4 yıl olarak öngörülmesi, bu hattın kısa vadeli bir alternatif ihracat yolu olarak işlev görmesini zorlaştırıyor.

Proje şimdilik ön inceleme aşamasında ilerliyor ve nihai yatırım kararı için teknik ve mali çalışmaların tamamlanması bekleniyor. Bu süreçte ham petrol taşımacılığındaki olası aksamaların navlun maliyetlerine ve rafineri marjlarına ne ölçüde yansıyacağı ise piyasalarca yakından izleniyor.