3 trilyon dolarlık yapay zeka taahhüdü bilanço dışında birikti

ABD merkezli büyük teknoloji şirketleri, yapay zeka altyapısına yönelik yatırımlarında bilançolarına henüz yansımayan 3 trilyon doları aşkın bir taahhüt biriktirdi. Açıklanan sermaye harcamalarının çok üzerindeki bu uzun vadeli sözleşme yükümlülükleri, veri merkezi ve çip yatırımlarının gerçek maliyetini gizliyor.

Wall Street Journal(WSJ), Alphabet(GOOGL), Meta(META), Microsoft(MSFT), Amazon(AMZN), Oracle(ORCL), Nvidia(NVDA), Broadcom(AVGO), SpaceX ve AMD(AMD) olmak üzere dokuz şirketin son menkul kıymet başvurularındaki dipnotları inceleyerek bu tabloyu ortaya koydu. Habere göre söz konusu şirketlerin son bir yıllık toplam sermaye harcaması 600 milyar dolar seviyesindeyken, bilanço dışında biriken taahhütler bu rakamın yaklaşık 5 katına ulaşıyor.

Bilanço dışı taahhütlerin büyük bölümünü henüz başlamamış kira ve satın alma sözleşmeleri oluşturuyor. Şirketler veri merkezi, elektrik, çip ve sunucu tedariki için uzun vadeli anlaşmalar imzalasa da, kira ödemeleri veya ürün teslimatı fiilen başlamadan bu yükümlülüklerin önemli bir kısmı bilançoda borç olarak görünmüyor.

WSJ, bu yapının muhasebe standartları açısından mümkün olduğunu ancak yatırımcıların gerçek yükü tek bakışta görmesini zorlaştırdığını aktardı. Dipnotlara dağılmış taahhütlerin tek tek okunması gerektiğinden, yalnızca açıklanan sermaye harcamalarına bakarak yapay zeka yatırımlarının toplam yükünü kestirmek güçleşiyor.

Henüz başlamamış kiralar, özellikle veri merkezi kullanım hakkının önceden bağlanmasıyla ortaya çıkıyor. Kira fiilen başlamadan önce gelecekteki ödeme yükümlülüğü dipnotta kalıyor ve finansal tabloların ana gövdesine olağan bir borç gibi yansımıyor.

Meta, Louisiana'daki veri merkezi projesine bağlı uzun vadeli kira taahhütlerini kamuoyuyla paylaştı. WSJ'nin hesaplamasına göre Meta'nın henüz başlamamış kira taahhütleri 347 milyar dolara ulaşıyor.

Satın alma taahhütleri ise çip, sunucu, elektrik ve bulut kapasitesinin önceden bağlanmasını ifade ediyor. Yapay zeka modellerinin eğitim ve çıkarım talebi hızla artarken, büyük teknoloji şirketleri arz sıkıntısına düşmemek için uzun vadeli sözleşmeleri artırdı.

Alphabet de teknoloji altyapısı ve elektrik sözleşmeleri ağırlıklı satın alma taahhütlerini belirgin şekilde artıran şirketler arasında öne çıktı. TokenPost daha önce büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka satın alma taahhütlerinin 1,5 trilyon doları aştığına dair bir analizi aktarmıştı.

Uluslararası Ödemeler Bankası(BIS), Mart ayı çeyreklik raporunda büyük bulut şirketlerinin yapay zeka altyapısı yatırımları için özel amaçlı şirketler(SPV), uzun vadeli faaliyet kiraları, kapasite satın alma sözleşmeleri ve garanti yapıları kullandığını belirtti. BIS, bu yapıların ekonomik açıdan borca benzediğini ancak şirketin asıl finansal tablolarının dışında kaldığını, bu durumu "gölge borçlanma" olarak tanımladığını aktardı.

Asıl sorun, yapay zeka gelirlerindeki artışın taahhüt yükünü karşılayamadığı noktada ortaya çıkıyor. WSJ, Alphabet ve Amazon'un son dönem serbest nakit akışının negatife döndüğünü aktardı. Sermaye harcamalarının faaliyet nakit akışını aştığı dönemlerde dış kaynaklı finansmana bağımlılık artabiliyor.

Çip finansmanı yapıları da bir başka risk unsuru olarak değerlendiriliyor. Axios, Haziran ayında Apollo(APO) ve Blackstone(BX)'un Broadcom(AVGO) ile birlikte Anthropic'in yapay zeka bilgi işlem altyapısı için 35 milyar dolarlık bir kredi platformu kurduğunu bildirdi.

Bu yapıda özel amaçlı şirket yapay zeka çiplerine sahip oluyor, Anthropic ise bunları kiralıyor. Donanım değeri düştüğünde veya kira ödemeleri aksadığında garanti mekanizması devreye girebiliyor; bu da sözleşmeye dayalı riskin çip tedarikçilerine ve finansal yatırımcılara yayılabileceği anlamına geliyor.

S&P Global Ratings, yapay zeka veri merkezi yatırımları sürdükçe büyük teknoloji şirketlerinin finansal esnekliğinin azaldığını değerlendirdi. Kurum özellikle henüz başlamamış kiraların ve kalıntı değer garantilerinin, koşullar gerçekleştiğinde düzeltilmiş borç hesaplamalarına yansıyabileceğini belirtti.

Piyasadaki değerlendirmeler ise ayrışıyor. Yapay zeka talebi artmaya devam ederse uzun vadeli taahhütler arzı önceden güvence altına almanın bir sonucu olarak yorumlanabilir; talep yavaşlarsa iptali güç sözleşmeler nakit akışı üzerinde baskı oluşturabilir.

Kripto piyasasıyla bağlantı şimdilik sınırlı görünüyor. Yapay zeka altyapı yükü, teknoloji hisseleri ve riskli varlıklara yönelik piyasa algısını etkileyebilir; ancak belirli bir yapay zeka token fiyatındaki düşüşü yalnızca büyük teknoloji şirketlerinin bilanço dışı taahhütleriyle açıklamak için yeterli veri bulunmuyor. Yine de yapay zeka yatırım döngüsünün yavaşlaması, Bitcoin(BTC) ve Ethereum(ETH) gibi başlıca riskli varlıkların likidite ortamını da etkileyebilir.

Doğrulanan kaynaklar: Wall Street Journal, BIS, Axios, S&P Global Ratings