Pezeşkiyan: 'Teslimiyet yok' dedi, ABD yaptırımı öncesi müzakere sinyali

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan(Masoud Pezeshkian), ABD ile aralarındaki 'ne savaş ne barış' tıkanıklığının artık sona ermesi gerektiğini söyledi. ABD'nin yeni ekonomik baskı sinyali vermesi ile Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş sorunu üst üste binince, Tahran'daki diplomasi tartışması yeniden gündemin ilk sırasına oturdu.

Pezeşkiyan, 23'ünde (yerel saatle) yayınlanan bir konuşmasında ABD ile varılan mutabakat metninde 'teslimiyet sayılabilecek tek bir madde bile yok' dedi ve 'politikayı Lider belirler, biz o yolu izleriz' diye ekledi. AP'nin aktardığına göre Pezeşkiyan, İran'ın taviz verme niyeti olmadığını ama savaşın yeniden başlama ihtimali sürdüğü sürece yatırım çekmenin mümkün olmadığını da sözlerine ekledi.

Açıklamanın odağında müzakere söylemi ile teslimiyet algısını birbirinden ayırmak var. Pezeşkiyan bir yandan ABD ile çatışmanın bitmesi gerektiği mesajını dışarıya verirken, öte yandan yurt içindeki sert kanadın gündeme getirebileceği 'boyun eğme' eleştirisine de kapıyı kapatmış oldu.

Bu sözler, Başkan Trump'ın(Donald Trump) İran'ı hedef alan bir 'ekonomik gün sıfır' uyarısı yapmasının hemen ardından geldi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent(Scott Bessent), CNBC'ye verdiği röportajda İran ile ticaret yapan ülke ve şirketlere yönelik ikincil yaptırım ihtimalinden söz etti.

Bessent, 'onlarla ticarete devam etmek isterlerse, ABD Hazinesi ve ABD hükümeti elinden geleni yapacak' dedi. Bu ifade, Washington'ın sadece İran'ın kendisini değil, İran ile iş yapan üçüncü tarafları da baskı altına almayı hedeflediği şeklinde yorumlanıyor.

İkincil yaptırım, hedef ülkeyle doğrudan ticaret yapan üçüncü ülke şirket ve kurumlarına da mali ve ticari dezavantaj getiren bir uygulama. Baskı aracı olarak genelde dolar ödeme sistemine ve ABD finans piyasasına erişim kullanıldığından, petrol, deniz taşımacılığı ve finansal işlemlerin tamamı bundan etkilenebilir.

ABD, İran'ın nükleer programını durdurmasını ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını istiyor. AP'nin haberine göre ABD-İran gerilimi altıncı ayına yaklaşırken, Trump yönetimi İran'a yönelik daha önce görülmemiş düzeyde bir ekonomik savaş ve izolasyon adımı sinyali verdi.

İran Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin yaptırım baskısını 'tekrarlanan bir yöntem' olarak nitelendirip tepki gösterdi. Taraflar müzakere kapısını tamamen kapatmış değil ama nükleer mesele ile boğaz geçiş koşulları arasındaki fark hâlâ kapanmış değil.

Hürmüz Boğazı bu krizin merkez noktalarından biri. Al Jazeera'nin aktardığına göre normal zamanlarda dünya petrol taşımacılığının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor.

İran ile Umman, gemi geçişlerinin nasıl yönetileceğini görüşüyor. İran tarafı, boğazın yeniden açılabilmesi için ABD'nin öne sürülen koşulları kabul etmesi gerektiğini savunuyor.

Sert kanattan tepkiler de sürdü. İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Muhsin Rızai(Mohsen Rezaei), ABD'nin yeni ekonomik adımını destekleyen ülkeleri bunu 'savaş eylemi' olarak değerlendireceklerini söyledi.

Rızai, Basra Körfezi'nde Hürmüz Boğazı'na alternatif olabilecek diğer petrol taşıma güzergahlarının da hedef olabileceğini belirtti. Bu açıklama, yaptırıma katılan ülkeleri ve deniz lojistik ağını aynı anda baskı altına alma girişimi olarak okunuyor.

Pezeşkiyan'ın açıklaması, ekonomik sıkıntının artık göz ardı edilemeyecek bir noktaya geldiğinin işareti olarak da yorumlanıyor. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre Pezeşkiyan, İran yetkililerinin neredeyse her gün tıkanıklıktan çıkış yollarını görüştüğünü, ancak İran'ın ilke ve değerlerini koruyan bir anlaşmanın önemine vurgu yaptığını söyledi.

Hürmüz Boğazı, normal zamanlarda dünya petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin geçtiği bir deniz yolu olması nedeniyle enerji arzı açısından da önemli bir değişken olarak gündemde.

TokenPost daha önce Birleşik Arap Emirlikleri'nin İran ile ticaret ve finans işlemlerini tamamen durdurduğu gelişmeyi aktarmıştı. Ayrıca Pezeşkiyan'ın savaşın bitmesi gerektiğine dair açıklamalarını ve Hürmüz müzakerelerindeki durgunluğu ele alarak yaptırımlar ile petrol taşıma güzergahı sorununun birlikte hareket ettiğine dikkat çekmişti.

Bu gelişmenin Bitcoin(BTC) başta olmak üzere kripto para piyasasına doğrudan etkisini şimdiden kestirmek güç. ABD'nin yeni yaptırımlarının hangi ülke ve sektörleri hedef alacağı, Bessent'in açıklamalarının ardından netleşecek.