ABD'li Senatörler Çin ve Rusya'ya İstihbarat Desteğine Yasak İstedi

ABD'li partiler üstü bir grup senatör, Trump yönetiminden Çin ve Rusya'ya bağlı sivil istihbarat ve güvenlik kurumlarına yardım eden Amerikan vatandaşları ile şirketlere kısıtlama getirmesini istedi. Konu, kripto para fiyatlarından çok yapay zeka çipleri, gözetim teknolojisi ve ihracat kontrolleriyle iç içe geçen bir Çin politikası meselesi olarak öne çıkıyor.

Reuters'in haberine göre, Demokrat Parti'den Ron Wyden(Ron Wyden) ve Cumhuriyetçi Parti'den John Cornyn(John Cornyn) gibi partiler üstü senatörler, 25'inde (yerel saatle) Ticaret Bakanı Howard Lutnick(Howard Lutnick)'e bu içerikte bir mektup gönderdi. Mektupta Peter Welch(Peter Welch), Michael McCaul(Michael McCaul), Pat Harrigan(Pat Harrigan) ve Sara Jacobs(Sara Jacobs)'ın da imzası bulunuyor.

Senatörlerin asıl eleştirdiği nokta, mevcut yaptırımların kapsamı. ABD Kongresi 2018'de Amerikalıların yabancı askeri istihbarat kurumlarına destek vermesini yasaklamıştı; ancak sivil öncülüğündeki benzer istihbarat ve güvenlik örgütlerine aynı düzeyde bir denetim mekanizması getirilmedi.

Wyden ve Cornyn, 2022'deki Kongre kararını hayata geçirecek düzenlemenin hâlâ kesinleşmediğini, bunun da ABD'nin güvenlik ve dış politika çıkarlarına zarar veren 'açık bir boşluk' bıraktığını belirtti. İki senatöre göre, mevcut askeri istihbarat düzenlemesi tek başına Çin ve Rusya'nın askeri olmayan güvenlik ağlarını engellemeye yetmiyor.

Wyden ve Cornyn, "birçok ülkenin yabancı istihbarat kurumları hâlâ ABD'de danışman istihdam edebiliyor ve gelişmiş Amerikan gözetim, siber güvenlik ve yapay zeka teknolojilerini satın alabiliyor" dedi. İki senatör, bu teknolojilerin Amerikan vatandaşlarını hedef alan ya da ABD'nin güvenlik ve dış politika çıkarlarına aykırı istihbarat operasyonlarında kullanılabileceğini savundu.

Mevcut ihracat kontrollerinde de bazı düzenlemeler bulunuyor. ABD Ticaret Bakanlığı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), İhracat Yönetimi Düzenlemeleri'nin (EAR) 15 CFR 744.22 maddesiyle Çin ve Rusya gibi belirli ülkelerdeki 'askeri istihbarat nihai kullanımı' ve 'askeri istihbarat nihai kullanıcısı'na yönelik ihracat, yeniden ihracat ve yurt içi transferleri kısıtlıyor.

15 CFR 744.6 maddesi de Amerikan vatandaşlarının destek faaliyetlerini ayrıca sınırlıyor. Ancak bu mektup, askeri istihbarat kategorisi dışında kalan sivil güvenlik ve istihbarat kurumlarını da denetim ağına dahil etme talebine daha yakın.

İhracat Yönetimi Düzenlemeleri, Amerikan menşeli ürün, teknoloji ve yazılımların ulusal güvenlik ya da dış politika çıkarlarına aykırı yerlere akmasını denetleyen bir mekanizma. Belirli bir şirket ya da kurum yaptırım listesine girdiğinde, Amerikan şirketleri ihracat veya teknoloji transferi sürecinde izin yükümlülüğü ve inceleme kriterlerine tabi tutuluyor.

Konunun Çin'le bağlantılı bir arka planı da var. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı, Ağustos 2025'te yayımladığı raporda Çin Kamu Güvenliği Bakanlığı, Devlet Güvenlik Bakanlığı ve Merkezi Siyasi-Hukuki İşler Komisyonu'nun yurt dışı kolluk, polislik ve istihbarat iş birliğini genişlettiğini değerlendirdi.

Bu tablo, senatörlerin dile getirdiği sivil güvenlik kurumu sorununun soyut bir endişeden ibaret olmadığını gösteriyor. Ordu değil, polis ve kolluk-istihbarat iş birliği ağlarının da ileri gözetim teknolojisiyle birleştiğinde ABD'nin ihracat kontrolü tartışmasına taşınabileceği anlamına geliyor.

AP'nin ayrı bir araştırmasına göre, ABD hükümeti onlarca yıl boyunca Çin polisi, devlet kurumları ve gözetim şirketlerine Amerikan teknolojisi satışına izin verdi ya da bu satışlara destek oldu. Teknoloji şirketleri ve ticaret örgütleri, Çin'e yönelik ihracat kontrollerinin sıkılaştırılmasına karşı lobi faaliyeti yürütüyor; Nvidia(NVDA) ise ek yasakların yurt dışındaki rakip şirketlere avantaj sağlayabileceğini savunuyor.

Sektörde maliyet ve rekabet gücüne dair kaygılar sürüyor. Yarı iletkenler, yapay zeka donanımı ve siber güvenlik araçları hem Amerikan şirketlerinin önemli ihracat kalemleri hem de stratejik ürün sınıfına girebiliyor; bu da denetim kapsamı genişledikçe şirketler üzerindeki izin yükünü artırıyor.

Mektup, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping(Xi Jinping)'in Washington ziyaretinin gündeme geldiği bir dönemde geldi. ABD-Çin görüşmesiyle yapay zeka ve Bitcoin(BTC) madencilik ekipmanı tedarik zinciri sorununun birlikte gündeme geldiği önceki süreçle örtüşen bu gelişme, ABD'nin Çin'e yönelik teknoloji denetimi tartışmasının yeniden yarı iletkenler ve gözetim teknolojisi eksenine kaydığını gösteriyor.

Bu konu, kripto para fiyatlarıyla doğrudan bağlantılı olmaktan çok ABD'nin Çin'e yönelik teknoloji düzenlemesi ve yarı iletken tedarik zincirinin yeniden şekillenmesi tartışmasıyla ilgili. Ticaret Bakanlığı ile Çin ve Rusya büyükelçilikleri, Reuters'in yorum talebine henüz yanıt vermedi.