İran'a ait 9 milyar dolar ABD bankalarından geçti

İran'la bağlantılı yaklaşık 9 milyar dolarlık paranın, paravan şirketler ve yabancı finans kuruluşları aracılığıyla ABD bankalarının dolar ödeme ağını kullandığı ortaya çıktı. ABD, İran'ı küresel finans sisteminden izole etmeye yönelik yaptırımları sıkılaştırırken, yaptırım uygulamasındaki zayıf halkanın muhabir bankacılık ağında ortaya çıktığı değerlendiriliyor.

Wall Street Journal (WSJ), batılı yetkilileri ve uzmanları kaynak göstererek İran'ın paravan şirketler ve yabancı finans kuruluşları üzerinden ABD dolar ödeme ağına eriştiğini yazdı. ABD hukukuna tabi kişi ve kuruluşlar İran'la bağlantılı finansal faaliyetlerin büyük bölümüne katılamıyor; ancak İran'ın işlemin gerçek tarafını gizleyerek dolar ağına dolaylı yoldan eriştiği belirtiliyor. (wsj.com)

ABD Hazine Bakanlığı, 2024 yılı boyunca ABD bankaları üzerinden hareket eden İran bağlantılı paranın yaklaşık 9 milyar dolara ulaştığını tespit etti. Bu paranın İran tarafından doğrudan ABD bankalarında açılan hesaplar yerine, Hong Kong veya Birleşik Arap Emirlikleri'nde (BAE) kurulan paravan şirketler ve yerel finans kuruluşları üzerinden hareket ettirildiği belirlendi.

Muhabir bankacılık ağı, yabancı bankaların ABD bankalarındaki hesapları kullanarak dolar ödemelerini işleme aldığı uluslararası bir finansal koridordur. Yabancı bankalar ABD'de doğrudan hesap sahibi olmasa bile, ABD bankalarıyla kurdukları muhabir ilişkisi sayesinde dolar takasını gerçekleştirebiliyor; bu yapı uluslararası ticaret ve para transferlerinin temel altyapısı olarak kullanılıyor.

Sorun, işlemin gerçek tarafının çok sayıda ara katman arkasına gizlenmesi durumunda, nihai ödemeyi işleme alan ABD bankasının ne lehdarı ne de işlem amacını tespit edebilmesinde yatıyor. Paravan şirketler, döviz büroları ve yabancı finans kuruluşları karmaşık şekilde birbirine bağlandığında, yaptırım kapsamındaki işlemler normal bir işlem gibi onaylanabiliyor.

ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı Mali Suçları Kovuşturma Ağı (FinCEN), 28 Ağustos'ta Mısır devlet bankası Banque Misr'in BAE şubesini 'birincil kara para aklama endişesi taşıyan kuruluş' olarak belirledi ve ABD'li finans kuruluşlarının bu şubeyle muhabir hesap açmasını veya sürdürmesini yasaklayan bir kural taslağı yayımladı. Hazine Bakanlığı, Banque Misr BAE'nin Ocak 2024'ten Haziran 2026'ya kadar İran'ın gölge finans ağına dahil olabilecek 103 şirket için yaklaşık 1,8 milyar dolar işlem yaptığını açıkladı. (content.govdelivery.com)

Federal Register'da yayımlanan kural taslağı, ABD'li finans kuruluşlarının Banque Misr BAE için muhabir hesap açmasını veya sürdürmesini engelliyor. Taslakta ayrıca yabancı bankaların kendi ABD muhabir hesapları üzerinden Banque Misr BAE ile ilgili işlemlerin gerçekleştirilmesini önlemek için makul önlemler alması şartı da yer alıyor. Görüş bildirme süresi 1 Ekim 2026'da sona eriyor. (regulations.justia.com)

ABD yönetiminin tercih ettiği yöntem, Banque Misr'in tamamını yaptırıma tabi tutmak değil, yalnızca BAE şubesinin ABD muhabir bankacılık erişimini kesmek yönünde. Belirli bir finans kuruluşunun ABD finans sisteminden tamamen dışlanması durumunda hem o kurumun normal faaliyetlerinin hem de uluslararası finansal işlemlerin olumsuz etkilenebileceği göz önünde bulundurulan bir adım olarak yorumlanıyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent(Scott Bessent), Hazine Bakanlığı'nın açıklamasında "İran'a yardım edenlerin ABD doları ve küresel finans sistemine erişimini sürdüremeyeceği konusunda uyarıda bulunduk" dedi. Hazine Bakanlığı, bu adımın Banque Misr'in tamamına değil yalnızca BAE şubesine uygulandığını belirtti.

Bu gelişme, ABD yaptırımlarının petrol, deniz taşımacılığı, döviz ticareti ve dijital varlık kanallarını aynı anda hedef aldığı eğilimle örtüşüyor. TokenPost daha önce de ABD'nin İran'a bağlı deniz taşımacılığı ağları ile kripto para borsalarını tek bir yaptırım sistemi altında birleştirdiği eğilimi haberleştirmişti.

Dijital varlık kanalı da yaptırım ağının kapsamına giriyor. ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC), 2 Haziran'da İran merkezli dört dijital varlık borsasına yaptırım uyguladı: Nobitex(Nobitex), Wallex(Wallex), Bitpin(Bitpin) ve Ramzinex(Ramzinex).

Daha önce ABD Hazine Bakanlığı, 10 Temmuz'da İranlı döviz bürolarının yaptırım uygulanan İran bankaları adına yıllık milyarlarca dolar hareket ettirdiğini açıklamıştı. Bu bilgi, TokenPost'un aktardığı ABD'nin İran yaptırım ağını petrol, döviz ticareti ve kripto varlıklara genişlettiği eğilimle de bağlantılı.

ABD'nin karşı karşıya olduğu ikilem, yaptırımların şiddeti ile dolar ağının işlevselliğini koruma arasında bulunuyor. Muhabir bankacılık kanallarının sıkı biçimde kapatılması İran'ın para transferlerini azaltabilir; ancak yabancı bankaların olağan işlemlerine ve ABD bankalarının ödeme iş koluna da ek yük getirebilir.

Akin Gump ortağı Jason Prince(Jason Prince), "ABD yönetimi tüm önlemleri aynı anda uygulamaya çalışırsa, hedefiyle çelişen zincirleme etkiler ortaya çıkabilir" dedi. Bu değerlendirme, yaptırımlar sıkılaştırıldıkça bazı ülkelerin ve finans kuruluşlarının dolar yerine başka ödeme yollarına yönelebileceği anlamına geliyor.

Yaptırım ağının odağı fiyat tahmininden işlem denetimine ve mevzuata uyuma kayıyor. İran bağlantılı paranın hem bankacılık muhabir ağını hem de dijital varlık kanallarını birlikte kullandığına dair bulgular arttıkça, yurt dışındaki finans kuruluşları ve borsalar müşteri, cüzdan ve ödeme rotası denetimi konusunda daha ağır bir yükün altına giriyor.

Banque Misr BAE'ye ilişkin kural taslağı, görüş toplama sürecinin ardından nihai kural haline gelebilir. Federal Register'a göre görüş bildirme süresi 1 Ekim 2026'da sona eriyor.