Yeni mezun işsizliği %7,3: Yapay zekâ kaynaklı istihdam kaybına dair kanıt sınırlı

ABD'de 2026 yazında yeni üniversite mezunları arasındaki işsizlik oranı %7,3 olarak kaydedildi. Robert Fairlie ve Jane Wu, CESifo Çalışma Tebliği 12994'te ulusal işsizlik verilerinde yapay zekânın geniş çaplı istihdam ikamesine yol açtığına dair istatistiksel kanıt bulunmadığını belirtti. Bununla birlikte yapay zekâya maruz kalma düzeyi yüksek bazı mesleklerde genç çalışanların istihdamı ve yeni işe alımları azaldı.

Robert Fairlie ve Jane Wu, ABD Nüfus Sayım Bürosu'nun Current Population Survey (CPS) mikro verilerini inceledi. Araştırmanın kapsamını lisans derecesine sahip, 22-25 yaş arasındaki ve öğrenci olmayan kişiler oluşturdu.

Haziran-ağustos 2026 döneminde yeni mezunların işsizlik oranı %7,3 oldu. 2022-2024 yaz dönemlerinde oranın %6,3 ile %7,8 arasında değiştiği dikkate alındığında, 2026 verisi geçmiş aralığın dışına çıkmadı.

Araştırmacılar, yıllık karşılaştırmalar ve mevsimsel eğilimleri dikkate alan analizlerde de 2026 işsizlik oranında istatistiksel olarak anlamlı bir artış tespit etmedi. Resmî olarak işsiz sayılmayan ancak çalışmak istediğini belirten iş aramaktan vazgeçmiş veya beklemedeki kişiler analize dahil edildiğinde de sonuç değişmedi.

Yeni mezunlar, 30-49 yaş arasındaki üniversite mezunları ve aynı yaş grubundaki üniversite mezunu olmayan kişilerle karşılaştırıldığında da farkların farkı analizi ile olay çalışmasında göreli işsizlik artışına dair kanıt bulunmadı. Bu sonuç, ulusal işgücü piyasası göstergeleri üzerinden yapay zekâ kaynaklı bir istihdam çöküşünü doğrulamanın zor olduğunu gösteriyor.

Stanford Dijital Ekonomi Laboratuvarı'nın meslek bazlı istihdam araştırması ise farklı bir tablo ortaya koydu. Ağustos 2026'da güncellenen çalışmaya göre, yapay zekâya maruz kalma düzeyi yüksek mesleklerde çalışan 22-25 yaş grubundaki kişilerin istihdamı, Kasım 2022 sonrasındaki dönemde düşük maruziyetli mesleklerde çalışanlara kıyasla %19 daha düşük seviyede kaldı.

Stanford araştırması, istihdamdaki düşüşün büyük çaplı işten çıkarmalardan çok genç çalışanlar için yeni işe alımların azalması yoluyla gerçekleştiğini belirtti. Ancak eğitim düzeyi kontrol edildiğinde farkın daraldığı ve bazı eğilimlerin üretken yapay zekânın yayılmasından önce de görüldüğü tespit edildi.

ABD'li milyonlarca çalışanın bordro verisini kullanan Stanford araştırması, belirli mesleklerdeki değişimleri ulusal hanehalkı araştırmalarına kıyasla daha belirgin biçimde yakalayabileceği konusunda da uyardı. %19'luk oran, ABD ekonomisindeki genç istihdamının genel düşüş oranını değil, yapay zekâya maruz kalma düzeyi yüksek mesleklerdeki 22-25 yaş grubunun göreli istihdam farkını ifade ediyor.

İki araştırmanın ölçüm birimi farklı. CESifo çalışması işgücü piyasasının tamamında işsiz sayısının ne kadar arttığını ölçerken, Stanford araştırması yapay zekâya maruz kalan belirli mesleklerde gençlerin istihdamı ve yeni işe alımlarındaki değişimi izledi.

CPS, ABD hanelerinde istihdam, işsizlik ve işgücü piyasasının alt gruplarını inceleyen aylık bir istatistik çalışmasıdır. ADP bordro verileri ise şirketlerin maaş kayıtlarına dayanarak çalışan istihdamındaki değişimleri analiz ediyor. Bu nedenle iki veri setinin kapsadığı işgücü piyasası alanı farklıdır.

New York Federal Rezerv Bankası'nın araştırması, yeni mezun işsizliğindeki artışın başlıca nedenlerinden biri olarak yapay zekâdan çok uzaktan çalışmanın yaygınlaşmasını gösterdi. Uzaktan çalışmanın mümkün olduğu mesleklerde genç üniversite mezunlarının işsizlik oranı, 2017-2019 dönemine kıyasla 2022-2024'te yaklaşık 1 puan arttı. Araştırmacılar, uzaktan çalışmanın pandemi sonrasındaki artışın yaklaşık üçte ikisini açıkladığını belirtti.

Daha önce yayımlanan ve yeni mezun işsizliğindeki artışın yalnızca yapay zekâyla açıklanamayacağını belirten analizde olduğu gibi, mevcut çalışmalar da yapay zekâ kullanımı, uzaktan çalışmanın yaygınlaşması ve giriş seviyesindeki işe alım değişikliklerinin istihdamı farklı şekillerde etkileyebileceğine işaret ediyor. Ancak araştırmaların kapsamı ve veri setleri farklı olduğu için oranlar doğrudan karşılaştırılamaz.

Resmî işsizlik oranı, iş ilanlarındaki düşüşü, iş arama süresinin uzamasını, ücretlerdeki gerilemeyi ve iş kalitesindeki bozulmayı bütünüyle yansıtmaz. Öte yandan belirli mesleklerdeki istihdam farkından hareketle söz konusu değişimin kesin olarak yapay zekâdan kaynaklandığı da söylenemez.

Fairlie ve Wu, CESifo Çalışma Tebliği 12994'te işyerlerinde yapay zekâ kullanım yoğunluğunun Eylül 2026 itibarıyla artmaya devam etmesi halinde 2027 sonrasında mezun olacak kişilerin daha fazla etkilenebileceğini koşullu olarak öngördü. Araştırmacılar, gelecekte istihdam değişiminin hızlanıp hızlanmayacağının, istikrar kazanıp kazanmayacağının veya tersine dönüp dönmeyeceğinin henüz belirlenemediğini belirtti.

Mevcut araştırmalar, yapay zekânın yeni üniversite mezunlarının istihdamını geniş çapta çökerttiği sonucundan çok, ulusal işsizlik oranları ile belirli mesleklerdeki yeni işe alım değişimlerinin farklı görünebileceğini ortaya koyuyor. Konu ABD işgücü piyasası ve yapay zekânın istihdam üzerindeki etkileriyle sınırlı kalırken, kripto para veya blokzincirle doğrudan bağlantı tespit edilmedi.