İran’dan Hürmüz’ü açma ve nükleer müzakere önerisi: ABD’nin yanıtı iletildi

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve nükleer müzakerelerin başlatılması şartlarını içeren öneriye ABD’nin yanıt verdiğini açıkladı.

Chicago Üniversitesi siyaset bilimci Robert Pape, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin 16 Ağustos’ta ABD’den liman ablukasını kaldırmasını istediğini ve talebin 45 gün içinde karşılanmaması halinde ABD güçlerine yönelik saldırıları yeniden başlatma seçeneğini saklı tuttuğunu öne sürdü. Pape’in hesabına göre süre 1 Ekim’de doldu. Konsey kararının aslı doğrulanmadı.

Arakçi, ABD’nin resmi yanıtını 30 Eylül’de bir arabulucu aracılığıyla aldığını söyledi. Associated Press (AP), İran hükümet sözcüsüne dayandırdığı haberinde Arakçi’nin yanıtı kabine toplantısında Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a ilettiğini aktardı.

Arakçi, 25 Eylül’de New York’ta yaptığı açıklamada, ABD’nin liman ablukasının kaldırılmasını ve yaptırım ile ateşkes koşullarını kabul etmesi halinde İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yedi gün içinde yeniden açacağını ve nükleer müzakerelere döneceğini belirtmişti. ABD Başkanı Donald Trump’ın öneriyi daha önce reddettiği bildirilmişti. Tarafların koşullarda uzlaşıp uzlaşmadığı bilinmiyor.

Ekonomik baskı döviz piyasasına da yansıdı. AP’nin haberine göre Tahran piyasasında dolar 2,5 milyon riyalin üzerinde işlem gördü ve riyal rekor düşük seviyeye geriledi. Önceki dip seviye, 2 Eylül’de dolar başına 2,2 milyon riyaldi. Söz konusu kur piyasa kurudur ve İran’ın resmi kurundan farklıdır.

ABD Hazine Bakanlığı, 29 Eylül’de ‘Ekonomik Dışlanmışlar Operasyonu’ kapsamında İran Savunma ve Lojistik Bakanlığı’nın silah tedarik ağıyla bağlantılı 10 kişi ve kurumu yaptırım listesine aldı. Bakanlık, yaptırımların yaptırımlardan kaçınma, petrol kaçakçılığı ve askeri tedariki destekleyen ağları hedef aldığını açıkladı. Yaptırım kararı tek başına İran’ın petrol ihracatındaki düşüşün boyutunu belirlemeye yetmiyor.

Boğazdan yapılan ham petrol ihracatına ilişkin veriler, ölçüm zamanı ve kullanılan kaynağa göre değişiyor. Gemi takip verilerine dayanan haberlerde İran’ın temmuz ortasından itibaren yaklaşık yedi hafta boyunca Hürmüz Boğazı üzerinden kayda değer miktarda ham petrol ihraç edemediği aktarıldı. İranlı yetkililer abluka sırasında da ihracat yapıldığını savundu. Bu veriler, eylül ayındaki ihracatın neredeyse sıfır olduğunu kesin olarak göstermiyor.

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik önceki görüşmelerde de İran, ABD ile doğrudan müzakere yürütüldüğü iddiasını reddetmişti. Son öneri üzerinde uzlaşmaya varılıp varılmadığı ve deniz ablukasının sahada hangi kapsamda uygulandığı henüz doğrulanmadı.