Fosil yakıt sübvansiyonları 1,1 trilyon dolara çıkabilir; petrol 110 dolarsa 1,43 trilyon dolar

Küresel fosil yakıt sübvansiyonlarının 2026’da 1,1 trilyon dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor. Ortalama petrol fiyatının varil başına 110 dolar olduğu senaryoda tutar 1,43 trilyon dolara kadar çıkabilir.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), 29 Haziran tarihli “Orta Doğu’da Artan Askerî Gerilim: Küresel Şokları Hafifletmek” başlıklı raporunda, bu yıl ortalama petrol fiyatının varil başına 88,6 dolar olacağı varsayımıyla sübvansiyonları 1,1 trilyon dolar olarak hesapladı. Bu, 2025’e kıyasla 410 milyar dolar daha fazla.

Bu tutar fiilen yapılan harcamayı değil, petrol fiyatı varsayımına dayalı bir tahmini ifade ediyor. UNDP, ortalama fiyatın 110 dolara çıktığı daha ağır senaryoda sübvansiyonların 1,43 trilyon dolara kadar yükselebileceğini belirtti.

UNDP’ye göre düşük ve orta gelirli ülkeler; sübvansiyonlar, tavan fiyatlar, vergi iadeleri ve talep yönetimi önlemleriyle enerji fiyatlarındaki artışın etkisini kısmen karşılıyor. Tahmini tutar, petrol fiyatlarına ve ülkelerin politika tepkilerine göre değişebilir.

Sübvansiyonlar kısa vadede yakıt maliyetlerini düşürürken kamu harcamalarını artırabilir veya vergi gelirlerini azaltabilir. UNDP, mali kaynakları kısıtlı gelişmekte olan ülkelerde bu yükün eğitim, sağlık ve temiz enerji yatırımlarını sınırlayabileceği uyarısında bulundu.

UNDP, fiyatları baskılamayı sürdürmenin ek kaynak gerektirdiğini, artışların tüketici fiyatlarına yansıtılması hâlinde ise kırılgan kesimlerin desteklenmesi gerektiğini söyledi. Mali imkânları sınırlı ülkeler için geçici ve hedefli nakit desteği önerdi.

Genel fiyat desteği yakıt maliyetlerini geniş kesimler için düşürse de kamu harcamalarını büyütebilir. Desteği kırılgan gruplarla sınırlandırmak mali yükü azaltabilir; ancak tüketici fiyatlarındaki artışa karşı bu gruplara yardım sağlanması gerekir.