Yapay zeka öz düzenlemesi için 1934 ABD menkul kıymetler modeli gündemde

Yapay zeka (AI) sektörü kuralları hazırlarken hükümetin bunları onaylayıp denetlediği bir öz düzenleme modeli önerildi. Tasarı, sektör uzmanlığını kamu denetimiyle birleştiren 1934 tarihli ABD menkul kıymetler düzenleme yaklaşımını yapay zeka alanına uyarlamayı amaçlıyor.

Open Discourse Coalition kıdemli araştırmacısı William R. Gruver, 4 Ekim’de Fortune’da yayımlanan yazısında, Başkan Franklin D. Roosevelt dönemindeki menkul kıymetler öz düzenleme sisteminin yapay zeka sektörüne uygulanmasını önerdi. Gruver’ın önerisine göre sektör kuralları oluşturup ihlalleri denetleyecek, hükümet ise onay ve gözetim görevini üstlenecek.

1934 Menkul Kıymetler Borsası Yasası, borsaların öz düzenlemesini kurumsallaştırırken ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) da denetim yetkisi verdi. Bu sistem, hükümetin piyasadan çekildiği bir model değildi; özel sektörün uzmanlığı ile kamu gözetimini bir araya getiriyordu.

Bu yapı bugünkü Finans Sektörü Düzenleme Kurumu’na (FINRA) değişmeden dönüşmedi. SEC, 2007’de ABD Menkul Kıymetler Birliği (NASD) ile New York Borsası’nın (NYSE) üye kuruluşları denetleme işlevlerini birleştirme planını nihai olarak onayladı. Birleşik kurum FINRA, SEC gözetiminde aracı kurumları düzenlemeye başladı.

Yapay zeka şirketlerinin gönüllü taahhütleri de politika tartışmalarında yer buldu. Beyaz Saray ve önde gelen teknoloji şirketlerinin yöneticileri, 29 Eylül’de ‘Süper Zeka Anlaşması’nı duyurdu. Açıklamada şirketlerin teknolojiyi güvenli biçimde geliştirme ve kamu güvenini kazanma sorumluluğu olduğu belirtildi.

Anlaşma, şirket içi kontroller ile dış değerlendirmeler öngörürken bu önlemlerin yasa veya düzenlemelerle zorunlu kılınmasının gerekebileceğine de değindi. Sektörün gönüllü taahhütleri ile bağlayıcı kamu düzenlemelerinin nasıl ilişkilendirileceği, tartışmanın temel başlıklarından biri.

Kamu mülkiyetini artırmaya yönelik bir politika önerisi de gündeme geldi. Senatör Bernie Sanders, 18 Haziran’da ‘Amerikan Yapay Zeka Varlık Fonu Yasası’nı sundu.

Yasa tasarısı, büyük yapay zeka şirketlerinin hisselerine tek seferlik yüzde 50 vergi uygulanarak kamu payı edinilmesini öngörüyor. Denetim sistemi tasarlamaya odaklanan öz düzenlemeden farklı olarak bu öneri, şirketlerin mülkiyet yapısına doğrudan müdahale ediyor.

Öz düzenlemenin etkisi, kuralları kimin hazırladığına ve uyguladığına bağlı. Denetlenen şirketlerin gözetimi yönlendirmesi hâlinde çıkar çatışmalarını veya rekabetin kısıtlanmasını önlemenin zorlaşabileceği yönünde kaygılar dile getirilebilir.

Gruver’ın işaret ettiği tarihsel örnek de yetkiyi yalnızca sektöre bırakmıyor, SEC denetimini sisteme dahil ediyordu. Model yapay zeka sektörüne uygulanırsa bağımsız doğrulamanın ve hükümetin denetim yetkisinin nasıl düzenleneceği, sistem tasarımının başlıca meselelerinden biri olabilir.