AI yatırımlarının %46,4’ü tedarik zinciri ilişkileriyle kesişiyor

Yapay zekâ şirketleri arasındaki yatırım işlemlerinin %46,4’ünde yatırımcı ile yatırım yapılan şirket arasında tedarik zinciri ilişkisi de bulunuyor. Yatırım ve ürün ya da hizmet alımının birlikte görüldüğü işlemler, büyük ölçekli yatırımlarda öne çıkıyor.

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), 1 Ekim’de yayımladığı raporda 2021-2025 döneminde 1.246 yapay zekâ şirketinin yatırım kayıtlarını tedarik zinciri ilişkileriyle karşılaştırarak şirketler arasındaki 972 yatırım ilişkisini inceledi. Yapay zekâ şirketlerine giren yatırım tutarının %55,2’si diğer yapay zekâ şirketlerinden gelirken, bu şirketlerin yaptığı yatırımların %28,7’si yine diğer yapay zekâ şirketlerine yöneldi.

Yatırımcı ve tedarikçi ya da müşteri ilişkisinin aynı dönemde birlikte bulunduğu işlemlerin oranı işlem sayısına göre %16,1, işlem tutarına göre %46,4 oldu. BIS’in ‘döngüsel ilişki’ tanımı, iki şirket arasında hem yatırım hem de ticari tedarik ilişkisinin bulunmasını ifade ediyor. Bu oran, belirli bir yatırımın doğrudan yatırımcının ürünlerini satın almak için kullanıldığı anlamına gelmiyor.

BIS, hesaplamayı kamuya açıklanan işlemlerin toplam tutarına göre yaptığını ve tek tek yatırımlarda yatırımcıların fiilî katkı payını ya da fonların kullanım amacını ayrı ayrı doğrulayamadığını belirtti. Dolayısıyla %46,4, yatırım tutarlarıyla tedarik zinciri işlem tutarlarının aynı oranda bağlantılı olduğunu değil, yatırım ilişkileri ile ticari ilişkilerin işlem tutarı bazındaki örtüşmesini gösteriyor.

Döngüsel ilişkiler üç biçimde ortaya çıkıyor. Çip, bulut ve veri merkezi şirketleri müşterilerine yatırım yaptıktan sonra bu müşteriler söz konusu şirketlerin ürün veya hizmetlerini satın alabiliyor. Model geliştiren şirketler ya da büyük teknoloji şirketleri de işlem kapasitesi ve üretim imkânı sağlamak için temel tedarikçilere yatırım yapabiliyor. İki şirketin birbirinin ürün ve hizmetlerini satın aldığı ilişkiler de bu kapsama giriyor.

BIS’in analizine göre döngüsel yatırım ilişkilerinin %73’ü işlem kapasitesi veya altyapı şirketlerinden kaynaklandı. Rapora göre çip, bulut ve veri merkezi gibi kurulması zaman ve sermaye gerektiren kaynaklara yönelik talep, yatırım ilişkileriyle kesişiyor.

Raporda Microsoft($MSFT) ile OpenAI, Amazon($AMZN) ile Anthropic ve Nvidia($NVDA) ile CoreWeave, yatırım ve tedarik anlaşmalarının iç içe geçtiği örnekler olarak yer aldı. Sözleşme koşulları ve aşamaları farklı olsa da bu örneklerde yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi ve işletilmesi için gereken bulut, çip ve veri merkezleri çevresinde sermaye ve ticari ilişkiler birlikte oluşuyor.

Yatırım ile satın almanın birleşmesi, şirketlerin işlem kapasitesi edinmesine ve uzun vadeli iş birliğini sürdürmesine yardımcı olabilir. Ancak yatırım alan şirket yatırımcısının müşterisi hâline geldiğinde, gelirin nihai kullanıcı talebinden mi yoksa sektör içindeki para akışından mı kaynaklandığını ayırt etmek zorlaşabilir.

Nihai talep beklenenden zayıf kalır ve müşteriler alımlarını azaltırsa tedarikçiler hem sipariş düşüşüne hem de yatırım varlıklarının değer kaybına maruz kalabilir. Bu nedenle yatırım ve tedarik anlaşmalarında asgari satın alma miktarı, peşin ödeme, işlem kapasitesi rezervasyonu, münhasırlık koşulları ve varlıkların kalan değerine ilişkin garantiler bulunup bulunmadığını da incelemek gerekiyor.

BIS, şirketlerin yatırımlara ve siparişlere bağlı sözleşmelerin tamamını açıklaması gerektiğine dikkat çekti. Yapay zekâ şirketlerinin gelirleri ve müşteri yoğunluğu değerlendirilirken yatırım ilişkilerinin, satın alma taahhütlerinin süresinin ve fiilî nakit girişlerinin birlikte incelenmesi gerektiğini belirtti. Yatırım tutarlarıyla tedarik zinciri işlemlerinin kesişimini ele alan önceki bir haberde de BIS’in ilgili verilerine yer verilmişti.