Kazakistan, Özbekistan ve BAE’den Afganistan üzerinden Pakistan’a demiryolu için fizibilite incelemesi

Kazakistan, Özbekistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Afganistan üzerinden Pakistan limanlarına uzanması planlanan demiryolu hattının fizibilitesini birlikte inceleyecek. Girişim, Orta Asya ihracat ürünleri için deniz taşımacılığı güzergâhlarını genişletmeyi hedefliyor; ancak anlaşma finansmanı veya inşaatın başlayacağını kesinleştirmiyor.

Kazakistan Ulaştırma Bakanlığı, Orta Asya-Güney Asya (CASA) Demiryolu Projesi için Özbekistan Ulaştırma Bakanlığı ve BAE Enerji ve Altyapı Bakanlığı ile 30 Eylül’de bir mutabakat zaptı imzaladığını açıkladı. Üç ülke teknik ve ekonomik araştırmalar ile analizler yapacak, gerekli demiryolu hatları ve ilgili tesislerin geliştirilmesinin fizibilitesini değerlendirecek. Teknik, ekonomik ve mali konuları ele alacak bir çalışma grubu kurulması da gündemde.

Planlanan hat, Kazakistan ve Özbekistan’dan başlayarak Afganistan üzerinden Pakistan limanlarına ulaşacak. Kazakistan hükümeti, projenin hedefleri arasında Orta ve Güney Asya arasındaki ulaşım bağlantılarını güçlendirmeyi, uluslararası taşımacılık, ticaret ve lojistik iş birliğini genişletmeyi gösterdi. Açıklamada toplam proje maliyeti, ülkelerin katkı payları veya finansman yöntemi belirtilmedi.

BAE mutabakat zaptına katılmış olsa da yatırım taahhüdü doğrulanmış değil. Anlaşma, üç ülkenin ortak inceleme sürecini başlatması için bir çerçeve oluşturuyor.

Afganistan’dan geçecek demiryolu fikri ilk kez gündeme gelmiyor. Afganistan Dışişleri Bakanlığı, Temmuz 2025’te Afganistan Bayındırlık Bakanlığı, Özbekistan Ulaştırma Bakanlığı ve Pakistan Demiryolları Bakanlığının Trans-Afgan demiryolu için fizibilite çalışması anlaşması imzaladığını duyurmuştu. Önceki çalışmayla CASA iş birliğinin güzergâh ve kapsam bakımından ne ölçüde örtüştüğü, yayımlanan bilgilerden anlaşılamıyor.

Afganistan’ın kuzeyinde, Özbekistan sınırındaki Hayraton ile Mezar-ı Şerif’i birbirine bağlayan 75 kilometrelik bir demiryolu bulunuyor. Asya Kalkınma Bankasının (ADB) desteklediği bu hattın proje belgelerinde Pakistan’a uzanabilecek daha geniş bir demiryolu ağı planı da yer alıyor. Mevcut hattın varlığı, yeni güzergâhın inşa edilebileceğini veya finansman bulacağını garanti etmiyor.

Sınır ve güvenlik koşulları da taşımacılığı etkileyebilir. Uluslararası Göç Örgütü (IOM), Mart 2026 tarihli belgesinde Pakistan sınırındaki bazı geçiş noktalarının Ekim 2025 ortasından bu yana güvenlik olayları nedeniyle kapalı olduğunu kaydetti. Kazakistan hükümeti de yakın tarihli açıklamasında Afganistan ve Pakistan sınırlarındaki kapanmaları projenin önündeki engeller arasında saydı.

Sonraki aşamada fizibilite çalışmasının sonuçlarının, finansman planının ve güzergâhın kesin kapsamının açıklanması gerekiyor.