Fosil yakıt ithalatına bağımlılık 2034’te zirve yapabilir, 2050’de yüzde 26’ya gerileyebilir

Dünya genelindeki net ithalatçıların fosil yakıt ithalatına bağımlılığı 2034’te zirve yaptıktan sonra düşebilir. Ana senaryoda oran, mevcut yaklaşık yüzde 40 seviyesinden 2050’de yüzde 26’ya inerken petrol ve gaz ticareti 2030’ların ortasına kadar artabilir.

Rystad Energy, 15 Ekim’de yayımladığı yıllık “Global Energy Scenarios (GES) 2026” raporunda 172 net ithalatçının petrol, gaz ve kömür net ithalatını birincil enerji tüketimiyle karşılaştırarak bağımlılık oranını hesapladı. Gösterge, toplam enerji ithalatını değil, net fosil yakıt ithalatına bağımlılığı ölçüyor.

Rapora göre 2050’de bağımlılık oranı “Pragmatism” senaryosunda yüzde 26, politika dönüşümünün hızlı olduğu “Climate first” senaryosunda yüzde 14, fosil yakıt ağırlıklı “Fossil first” senaryosunda ise yüzde 33 olacak. Senaryolar arasındaki fark, politikalar ve teknolojideki değişimlerin izlenecek yolu etkileyebileceğini gösteriyor.

“Pragmatism” senaryosu, mevcut politikaların kademeli olarak güçleneceğini ve enerji maliyetleri, arz güvenliği ile teknoloji maliyetlerinin dönüşüm hızını belirleyeceğini varsayıyor. Bu senaryoda elektriğin faydalı enerji içindeki payı, mevcut yaklaşık yüzde 28’den 2050’de yüzde 41’e çıkıyor. Raporda elektrifikasyon, verimlilik artışı ve yerli enerji arzının genişletilmesi, fosil yakıt ithalatını azaltabilecek yollar arasında gösteriliyor.

İthalata bağımlılığın azalacağı dönem ile fosil yakıt ticaretinin gerileyeceği dönem aynı olmayabilir. “Pragmatism” senaryosunda petrol ve gaz ticaretinin 2030’ların ortasına kadar artacağı ve 2043’e kadar mevcut seviyesinin üzerinde kalacağı öngörülüyor. Rapora göre elektrik kullanımının payı yükselirken uluslararası ticaret bir süre daha yüksek seviyelerde sürebilir.

Rystad Energy, son beş yılda Ukrayna savaşını ve Hürmüz Boğazı’ndaki arz kesintilerini başlıca enerji şokları arasında ele aldı. Avrupa’nın gaz ithalatında Rusya’nın payı 2021’de yaklaşık yüzde 36’dan 2025’te yaklaşık yüzde 7,5’e gerilerken, ABD’den LNG ithalatının payı aynı dönemde yaklaşık yüzde 6’dan yüzde 21’e yükseldi. Raporda yeni arz altyapısının şokların etkisini hafifletmeye katkı sağladığı, ancak Avrupa ile Asya’nın aynı LNG kargoları için rekabet ettiği de belirtildi.

Raporda, yakıt tedarikçilerinin değiştirilmesi sırasında temiz teknoloji tedarik zincirlerine bağımlılığın artabileceği de gündeme getirildi. Çin, güneş paneli wafer üretim kapasitesinin yüzde 96’sına ve batarya hücrelerinin yüzde 78’ine sahip. Rystad Energy’nin analizine göre bazı ithalatçılar, Körfez bölgesinden petrol ve gaz tedarikine bağımlılıklarını Çin yapımı batarya, elektrikli araç ve minerallere bağımlılıkla değiştirebilir.

Rystad Energy’nin kurucusu ve başkanı Jarand Rystad, raporda “On yıllar süren yatırım, yenilik ve tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesi sisteme seçenekler kazandırdı; krizin ilk aşamasında yeterli tampon sağlayarak karşılık vermek için zaman kazandırdı” dedi. Rystad, Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamaların ne kadar süreceği ve alternatif arz seçeneklerinin ne hızla devreye alınabileceğinin sonraki etkileri belirleyeceğini de ekledi. Bu değerlendirme, tedarik çeşitliliğinin şoklara karşı sağladığı esnekliğe işaret ediyor.

Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle fosil yakıt ithalatçılarının maliyetlerinin arttığına dair önceki haber, ülkelerin karşılaştığı yükler arasındaki farklara değinmişti. Bu rapor ise tek bir krizin maliyetinden ziyade net ithalatçıların uzun vadeli fosil yakıt bağımlılığını ve tedarik zinciri yapısını farklı senaryolar üzerinden inceliyor.

Rystad Energy’nin öngörüleri kesinleşmiş bir dönüşüm rotası sunmuyor. Rapordaki senaryolarda 2050 için net fosil yakıt ithalatına bağımlılık oranı yüzde 14 ile yüzde 33 arasında değişiyor; ana senaryoda petrol ve gaz ticaretinin 2043’e kadar mevcut seviyesini aşması bekleniyor.