İrlanda'da dolandırıcılık kaynaklı ödeme kayıpları yüzde 27 arttı: Merkez Bankası'ndan 'yenilikte ölçüt güven' mesajı

İrlanda Merkez Bankası, ödeme alanındaki yeniliklerin ölçütü olarak ‘güveni’ öne çıkardı. Kurum, tüketici fonlarının korunmasını, operasyonel dayanıklılığı ve dolandırıcılığın önlenmesini denetim önceliklerinin başına koydu.

İrlanda Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Mary-Elizabeth McMunn(Mary-Elizabeth McMunn), 14’ünde (yerel saatle) Dublin’de düzenlenen Elektronik Para Birliği’nin (Electronic Money Association, EMA) 25. yıl konferansında yaptığı kapanış konuşmasında bu mesajı verdi. McMunn, dağıtık defter teknolojisinin (DLT) ve tokenizasyonun yeni ödeme ürünlerine ve verimlilik kazanımlarına kapı açtığını söyledi. Yapay zekâ ve ajan tabanlı işlevlerin de ödemeyi kimin, nasıl yaptığını değiştirebileceğini belirtti. Ancak teknolojik ilerlemenin tek başına tüketiciye ve ekonomiye fayda sağlayan bir ödeme sistemi yaratmadığını da ekledi.

Konuşmanın dayandığı rakam, dolandırıcılık kaynaklı ödeme tutarı oldu. İrlanda Merkez Bankası’nın derlediği verilere göre İrlanda’da yerleşik ödeme hizmeti sağlayıcılarının (PSP) kaydettiği dolandırıcılık kaynaklı ödeme tutarı 2025’te 179 milyon euro’ya ulaştı. Bu rakam, 2024’teki 140 milyon euro’nun yüzde 27 üzerinde. Elektronik para kaynaklı dolandırıcılık tutarı ise yüzde 57,7 artışla 40,42 milyon euro oldu.

McMunn, teknolojinin benimsenmesi sürecindeki riskleri iki başlıkta topladı. Birincisi, kamu parasının dijital ödemelerdeki değişimin hızına yetişememesi ve para sisteminin çıpa işlevinin zayıflaması. Kamu parası, merkez bankalarının ihraç ettiği parayı ifade ediyor. İkincisi ise şirketlerin yeterince incelemeden ürün ve hizmet sayısını artırması. Bu durumda birbirine bağlanması zor, ölçeklenebilirliği düşük ‘kapalı ekosistemler’ ortaya çıkabilir ve ödeme ağları parçalanabilir.

Başkan Yardımcısı, merkez bankasının yakın tarihli araştırmasında hanelerin ödeme verimliliğinden çok güvenliği, güvenilirliği ve dolandırıcılıktan korunmayı öne çıkardığını aktardı. Konuşmada atıf yapılan çalışma ‘The Economics of the Evolving Payments System’ adını taşıyor. Mantık net: Tokenizasyon ve yapay zekâ ödemelerin hızını ya da otomasyonunu değiştirse de tüketici parasının güvende olmasını, ödemenin istikrarlı işlenmesini ve dolandırıcılık durumunda korunmayı bekliyor.

Denetim gündeminde müşteri fonlarının korunması ve operasyonel dayanıklılık kalıcı öncelikler olarak sıralandı. McMunn, müşteri fonlarının korunmasına ilişkin son dönemdeki bazı olaylarda, işlerin dış kaynağa devredilmesi sürecindeki kontrol zafiyetlerinin görüldüğünü söyledi. Finansal kuruluşlarda bilgi ve iletişim teknolojileri (ICT) yönetişiminin de yönetim kurullarının temel sorumluluğu olduğunu vurguladı.

Yapay zekâ ödemelerine gelince, ajan tabanlı ticaret yaygınlaştıkça ödeme sürecinden insanın neredeyse tamamen çıkabileceğini ima etti. Avrupa’da merkez bankası parasının modernizasyonu örnekleri arasında Pontes Projesi’ni ve dijital euro’yu andı. Pontes, toptan işlemlerin merkez bankası parasıyla zincir üzerinde (on-chain) takasını hedefliyor. Proje, mevcut TARGET hizmetleri ile DLT hizmetlerini birbirine bağlayan bir yapı olarak tanıtıldı.

Yenilik destek çalışmaları da konuşmada yer aldı. İrlanda Merkez Bankası’nın İnovasyon Merkezi geçen yıl şirketlerle 78 görüşme yaptı. Bu sayı bir önceki yıla göre yüzde 10 yüksek. Ödeme alanındaki korumalı test ortamına (sandbox) 8 proje katıldı. Sandbox, yeni hizmetlerin düzenleyici denetimi altında denendiği bir uygulama olarak biliniyor.

Merkez Bankası, program sonuç raporunu Kasım’da yayımlayacak. Ardından üçüncü sandbox sürecini başlatmayı planlıyor.