COP31’in %35 elektrifikasyon hedefi için şebeke kapasitesinde %30 artış gerekiyor

Türkiye’nin COP31 başkanlığı, 2035’e kadar küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payını %35’e çıkarma yönünde gönüllü bir hedef sundu. Batarya fiyatları düşüp depolama tesisleri yaygınlaşırken hedef, elektrik şebekeleri ve üretim sistemlerinde de değişiklik yapılmasını gerektiriyor.

Başkanlık, 21 Eylül’de yayımladığı “35’e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü” belgesiyle tüm hükümetleri katılmaya çağırdı. Belgeye göre katılımcı ülkeler, kendi elektrifikasyon politikalarını ve planlarını belirleme yetkisini koruyacak.

%35’lik hedef, yenilenebilir enerji üretiminin ya da batarya kullanımının payını ifade etmiyor. Hane halkı, binalar, sanayi ve ulaşım gibi nihai kullanım alanlarında tüketilen enerjinin ne kadarının elektrikten sağlandığını ölçüyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), özel raporunda elektriğin 2025’te küresel nihai enerji tüketimindeki payını yaklaşık %23 olarak hesapladı. IEA’nın yüksek elektrifikasyon senaryosunda bu oranın 2035’te %35’e ulaşması öngörülüyor. Bu, mevcut eğilimin aynı şekilde sürmesi varsayımına değil, elektrifikasyonun hızlanmasına dayanıyor.

Ulaşımın toplam enerji tüketimindeki elektrik payı bugün yaklaşık %2. Yüksek elektrifikasyon senaryosunda oranın 2035’te %13’e çıkması bekleniyor. IEA, elektrikli araçların sayısı artsa da toplam araç filosundaki paylarının hâlâ düşük olduğunu; uzun mesafeli havacılık ve deniz taşımacılığını elektrikle çalıştırmanın ise zor olduğunu belirtiyor.

Batarya enerji depolama sistemlerinin (BESS) dünya genelindeki ortalama fiyatı, IEA’nın batarya piyasası analizine göre 2020 seviyesinin üçte birine indi. 2025’te ortalama batarya fiyatları bir önceki yıla kıyasla %8 düştü. Lityum demir fosfat (LFP) bataryalar, nikel-manganez-kobalt (NMC) ürünlerden ortalama %40’tan fazla daha ucuzdu.

IEA’nın Dünya Enerji Değerlendirmesi, 2025’te dünya genelinde yeni kurulan batarya depolama tesislerinin çıkış kapasitesini 108 GW olarak hesapladı. Bu, bir önceki yıla göre %40 artış anlamına geliyor. Yeni tesislerin yaklaşık %90’ında LFP batarya kullanıldı. GW, tesislerin çıkış kapasitesini gösteriyor.

ABD Güneş Enerjisi Endüstrileri Birliği (Solar Energy Industries Association, SEIA) ve Benchmark Mineral Intelligence, ABD’de 2026’nın ikinci çeyreğinde 20,2 GWh’lik yeni enerji depolama kurulumu yapıldığını hesapladı. İlk yarıdaki toplam kurulum 30,8 GWh oldu. Bu veriler ABD pazarına ait. Depolanan enerji miktarını gösteren GWh ile tesislerin çıkış kapasitesini gösteren GW doğrudan karşılaştırılamaz.

Bataryalar, güneş ve rüzgâr üretimiyle elektrik talebinin farklı zamanlarda yükselip düşmesi arasında denge kurmaya yardımcı oluyor. Üretilen elektrik daha sonra kullanılmak üzere depolanabiliyor. Ancak depolama tesisleri bu dalgalanmaları azaltırken santrallerle tüketiciler arasında elektrik taşıyan iletim ve dağıtım şebekelerinin yerini tutmuyor.

IEA, 2035’e kadar beklenen talep artışını karşılamak için şebeke kapasitesinin en az %30 artırılması gerektiğini hesapladı. Bu, 25 milyon kilometre yeni elektrik hattı kurulması ya da mevcut hatların değiştirilmesi ölçüsünde bir çalışma anlamına geliyor. Ajans, yeni şebeke yatırımlarının mevcut tesislerin daha verimli kullanılmasıyla birlikte yürütülmesi gerektiğini belirtiyor.

COP31 taahhüdü, şebeke ve depolama yatırımlarının finansmana erişimini artırmayı ve özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki projeleri desteklemeyi de içeriyor.

Elektriğin toplam enerji tüketimindeki payı artsa da bunun karbon salımına etkisi, elektriğin hangi kaynaklardan üretildiğine bağlı. Greenpeace International, elektrifikasyon hedefini olumlu bir ilk adım olarak değerlendirirken yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması ve fosil yakıt kullanımının azaltılmasının birlikte yürütülmesi gerektiğini söyledi. Beyond Fossil Fuels da fosil yakıtlı santrallere dayanan elektrifikasyonun karbonsuzlaşmayı garanti etmediğine dikkat çekti.

Batarya fiyatlarındaki düşüşün sürüp sürmeyeceği belirsiz. IEA, LFP batarya fiyatlarının mevcut düzeyini koruyup koruyamayacağına ilişkin endişelerini dile getirdi ve katot malzemesi üreticilerinin önemli bir bölümünün zarar ettiğini bildirdi.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC), COP31’in 9-20 Kasım tarihlerinde Türkiye’nin Antalya kentinde düzenleneceğini duyurdu. Taahhüt belgesinde katılımcı ülkeler, ortak ilerlemeyi IEA ve Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı’nın (IRENA) mevcut raporlama sistemlerinden yararlanarak izleme konusunda anlaşmayı planlıyor. Hedefin uygulanması; katılım ve değerlendirme yöntemlerinin yanı sıra şebeke ve depolama yatırımları ile elektrik üretim kaynaklarındaki değişimle birlikte ele alınacak.