ABD nükleer atık fonu 51 milyar 435 milyon dolar; kalıcı depolama tesisi yok

ABD’de ticari nükleer santrallerden çıkan 95 bin tondan fazla kullanılmış nükleer yakıt geçici olarak depolanıyor, ancak kalıcı bir depolama tesisi bulunmuyor. Nükleer atık fonunun bakiyesi, 2025 mali yılının sonunda 51 milyar 435 milyon dolar (yaklaşık 72,2 trilyon Güney Kore wonu) olarak kaydedildi.

ABD Enerji Bakanlığı (DOE), Temmuz 2025 tarihli verilerinde kullanılmış nükleer yakıtın 30’dan fazla eyaletteki 79 sahada depolandığını bildirdi. Bu veriler, ticari santrallerden çıkan yakıtın tek bir yerde değil, farklı sahalarda geçici olarak yönetildiğini gösteriyor.

ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO) verilerine göre ticari kullanılmış nükleer yakıt miktarı 90 bin tonu aştı ve yılda yaklaşık 2 bin ton artıyor. DOE ve GAO verilerinin referans tarihleri ile hesaplama yöntemleri farklı olduğundan rakamları doğrudan karşılaştırmak mümkün değil.

Geçici depolama, kullanılmış nükleer yakıtın yönetilmeye devam edildiği aşamayı ifade ediyor. Kalıcı bertaraf ise yakıtın yer altındaki jeolojik katmanlarda yalıtılmasını kapsayan ayrı bir proje.

Nükleer Atık Politikası Yasası, fondan harcama yapılması için Kongre’nin ödenek onayını şart koşuyor. Bu nedenle muhasebe kayıtlarındaki bakiye, DOE’nin depolama tesisi geliştirmek için hemen kullanabileceği bir bütçe anlamına gelmiyor. DOE’nin 2025 mali yılı fon özetinde 30 Eylül 2025 itibarıyla 51 milyar 435 milyon dolarlık bakiye yer aldı. Bu muhasebe bakiyesi, Hazine’de tutulan varlıkları ve yatırım gelirlerini de içeriyor.

GAO, DOE’nin Yucca Mountain sahası için ruhsatlandırma çalışmalarını 2010’da durdurduğunu ve Kongre’nin de bu sahadaki faaliyetler için ayrılan bütçeyi kestiğini kaydetti. DOE denetim raporunda, 2023-2025 mali yıllarında ara depolama dâhil başka nükleer atık çalışmalarına bütçe ayrıldığı belirtiliyor.

Yürürlükteki yasaya göre ticari kullanılmış nükleer yakıt için kalıcı depolama adayı olarak yalnızca Nevada’daki Yucca Mountain belirlenmiş durumda. GAO, yeni bir sahanın yerel toplulukların rızası temelinde seçilmesi için yasanın değiştirilmesini ve fon yapısı ile atık yönetim planının yeniden düzenlenmesini Kongre’ye tavsiye etti. Şubat 2026 itibarıyla Kongre bu konuda bir adım atmamıştı.

Depolamadaki gecikmelerden doğan dava yükümlülükleri, fon bakiyesinden ayrı hesaplanıyor. DOE denetim raporu, kullanılmış nükleer yakıtı teslim alma sözleşmelerinin ihlal edildiği iddiasıyla açılan davalardaki kalan yükümlülüğü 30 Eylül 2025 itibarıyla 38,6 milyar dolar (yaklaşık 54,2 trilyon Güney Kore wonu) olarak tahmin etti. Mahkeme kararları ve uzlaşma ödemeleri ayrı bir federal karar fonundan yapılıyor.

Finlandiya hükümeti, 22 Ekim 2026’da Posiva’ya Olkiluoto’daki kullanılmış nükleer yakıt paketleme ve kalıcı bertaraf tesisini işletme ruhsatı verdi. Bu, kullanılmış nükleer yakıt için kalıcı bertaraf tesisine verilen dünyadaki ilk işletme ruhsatı oldu ve 2070 sonuna kadar geçerli.

Tesis, yer üstündeki paketleme alanı ile 400 metreden daha derindeki Onkalo yer altı depolama sahasından oluşuyor. Ruhsat, Finlandiya’daki Olkiluoto ve Loviisa santrallerinden çıkan yakıtı kapsıyor; tesisin kapasitesi en fazla 6.500 ton uranyum (tU). Projenin finansmanından Posiva’nın sahipleri TVO ve Fortum sorumlu.

Posiva, kullanılmış nükleer yakıtı çelik ve bakır kaplara yerleştirip kil ve ana kaya dâhil birden fazla bariyerle yalıtmayı planladığını açıkladı. İşletme ruhsatı alınmış olsa da tesisin kullanılabilmesi için ayrıca güvenlik prosedürlerinin tamamlanması gerekiyor.

Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Kurumu (STUK), tesis kullanılmadan önce denetim yapacak. Hükümet, denetim tamamlanmadan Posiva’nın tesisi çalıştıramayacağını bildirdi. Posiva ise kalıcı bertarafın ne zaman başlayacağına ilişkin kesin bir tarih açıklamadı.

ABD Enerji Bakanlığı eski program yöneticisi ve Tampere Üniversitesi kıdemli araştırmacısı Vincent Ialenti, 3 Kasım tarihli Washington Post yazısında ABD’nin bütçe ve politika yapısını “on yıllara yayılan taahhütleri ele almak için kırılgan bir çerçeve” olarak nitelendirdi. Ialenti, Finlandiya’daki yerel topluluk rızası ve politika sürekliliğini ABD’deki durumla karşılaştırdı. İki ülkede de süreçler devam ediyor: ABD’de ödenek onayı ve saha seçimi, Finlandiya’da ise tesis faaliyete geçmeden önce yapılacak güvenlik denetimi.