OpenAI ve Anthropic, 25 yıllık Üstel Zaman Hipotezi’ni çürüttüklerini öne sürdü

OpenAI ile Anthropic, 26 Ekim’de yapay zekâ (YZ) modellerinin 3-SAT problemini üstel zamandan daha hızlı çözen algoritmalar bulduğunu ve böylece Üstel Zaman Hipotezi’ni çürüttüğünü ayrı ayrı öne sürdü. İki şirket de makalelerini ve biçimsel kanıtlarını yayımladı.

Açıklamalardan birkaç gün sonra, hipotezi ortaya atan Russell Impagliazzo ve Ramamohan Paturi ile hipotezden şüphe duyan Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) araştırmacısı Ryan Williams AFP’ye konuştu. Üç araştırmacı, çalışmaların anlamı, bağımsız inceleme ve araştırmacılara düşecek rol hakkında görüş bildirdi.

Üstel Zaman Hipotezi, belirli hesaplama problemlerini çözmek için gereken sürenin girdi boyutu büyüdükçe üstel biçimde artacağını varsayıyor. Yaklaşık 25 yıl önce ortaya atılan hipotez, bilgisayar bilimi ve biyoloji araştırmalarında temel varsayımlardan biri olarak kullanıldı.

İki şirketin ele aldığı 3-SAT, birden fazla mantıksal koşulun tümünü karşılayan bir çözüm olup olmadığını belirleyen bir problem. Hipoteze göre 3-SAT’ı, en kötü durumda değişken sayısı n için 2^{o(n)} zamanda çözen deterministik bir algoritma bulunmuyor.

OpenAI’nin yayımladığı makale, k-CNF mantık formüllerinin çözüm sayısını tam olarak hesaplayan deterministik bir algoritma sunuyor. Makale taslağı 17 Ekim’de hazırlandı, 25 Ekim tarihli güncellenmiş sürümü yayımlandı. Yazar olarak yalnızca OpenAI gösterildi.

Anthropic, kurum içi araştırmalarda kullanılan Claude modelinin 3-SAT’ı üstel zamandan daha kısa sürede çözen teorik bir algoritma bulduğunu açıkladı. Şirket, Claude’un yazdığı makaleyi ve Lean 4 biçimsel kanıtını yayımladı.

İki şirket de sonuçlarının kapsamına sınır koydu. Anthropic, bulgunun problem boyutu çok büyüdüğünde gereken hesaplama miktarını ele alan asimptotik bir sonuç olduğunu, gerçek problemleri hızlı çözme performansı anlamına gelmediğini belirtti. OpenAI de makalesinde, sonucun tüm NP problemleri için üstel zamandan hızlı algoritmalar bulunduğunu göstermediğini yazdı.

Lean, biçimsel kanıtların bilgisayar tarafından kontrol edilmesini sağlayan bir araç. İki şirketin Lean dosyalarını yayımlaması incelemeyi mümkün kılıyor; ancak bu, akademik çevrelerdeki bağımsız değerlendirmenin tamamlandığı anlamına gelmiyor.

Röportajlarda, aynı başarıya hipotezin kurucularının ve şüpheyle yaklaşan araştırmacının farklı tepkileri öne çıktı.

Impagliazzo, “Düşünme sürecini açıklayabilen bir insanın keşfetmiş olması çok daha iyi olurdu,” dedi. İnsanların yanıta nasıl ulaştıklarını da açıklayabildiğini, bazen bu sürecin yanıt kadar önemli olabildiğini ekledi.

Paturi, ilk tepkisinin şaşkınlık olduğunu söyledi. Hipotezi temel alan 30 yıllık araştırmaların bu başarının duyurulmasıyla ortadan kalkmayacağını belirtti.

Williams, “Bu hipoteze hiçbir zaman tamamen inanmadım,” dedi. Hipotezi kamuoyu önünde sorguladığını ve bu sonucun şüpheciliğini desteklediğini düşündüğünü söyledi.

Üç araştırmacı, iki şirketin iddialarını değerlendirecek bağımsız incelemeyi düzenleme çalışmalarına katılıyor. OpenAI de Impagliazzo, Paturi ve Williams’ın öncülük ettiği dış araştırmacıların kanıtı inceleyeceğini açıkladı.

Paturi, araştırmanın sınırlarını genişletmenin yanı sıra yönünü belirleyip geliştirmeyi de insanların sürdüreceğini söyledi. Öğrencilere bu araçları öğrenirken kendi muhakeme yeteneklerini de geliştirmelerini önerdi. Williams ise alanın büyük bir değişim geçirdiğini, ancak araştırmaya katılmaya değer olduğunu belirtti.

Impagliazzo, araştırmada problem çözme görevini yapay zekânın, doğrulama ve açıklama işini ise insanların üstlendiği bir düzene geçilmesinden kaygı duyduğunu söyledi. Yapay zekâ daha da ilerleyene kadar bu rollerin insan araştırmacılara kalacağı görüşünü dile getirdi.

Paturi, güçlü araştırma araçlarına erişimin şirketlerde yoğunlaşmasının araştırmaya kimin katılacağı, araçları ilk kimin kullanacağı ve konuları kimin belirleyeceği gibi soruları gündeme getirdiğini söyledi. “Şirketlerin açıklamaları hakem değerlendirmesinin yerini tutamaz,” dedi. Üstel Zaman Hipotezi’nin kısaltması ile Ethereum’un (ETH) sembolü aynı; harflerin örtüşmesi dışında araştırmanın Ethereum’la bağlantısı bulunmuyor.

Impagliazzo, bu sonucun tek başına bilgi güvenliği tehdidi olmadığını söyledi. Gelecekteki araştırmaların daha güçlü şifrelemeyi gerekli kılabileceğini ekledi, ancak bunun mevcut şifrelerin kırıldığı anlamına gelmediğini vurguladı.