Kripto sistemleri başarısızlığı 'özellik' olarak benimsiyor

Kripto ekosistemi ve karmaşık sistemler arasındaki benzerlik, özellikle ‘başarısızlığa karşı tolerans’ yaklaşımında kendini gösteriyor. Geleneksel finans sistemleri hatasız çalışmayı hedeflerken, kripto sistemleri belirli ölçüdeki arızaları doğal bir süreç olarak görüp, buna göre şekilleniyor. Bu anlayış, teknoloji devlerinden uzay şirketlerine ve blokzincir projelerine kadar birçok sektörde temel bir tasarım felsefesine dönüşmüş durumda.

2003 yılında Google(GOOGL), yüksek maliyetli sunucular yerine yüzlerce ucuz bilgisayarı birbirine bağlayarak hizmet sağlamaya başladı. Bu yaklaşım, bazı makineler bozulsa bile hizmetin devam etmesine olanak tanıdı. Karar, sadelikten ödün vermek yerine ‘yedeklilik’ sağlayarak sistemin genel dayanıklılığını artırmayı amaçlıyordu. Bu yöntem, günümüzde kripto protokollerinde de sıkça görülüyor.

Ancak her alanda bu yaklaşımı benimsemek mümkün değil. Özellikle gelişmiş grafik işlemcileri geliştiren yarı iletken fabrikalarında üretim süreci, milyarlarca dolar değerindeki tesisleri korumak amacıyla mutlak hassasiyet gerektiriyor. Teknoloji analisti Ben Thompson, bu konuda “Neden her üretim aşamasında %99.9999 güvenilirlik bekliyoruz? Nedeni açık: her şey çok pahalı” yorumunu yaptı.

Buna karşın Elon Musk’ın yönettiği SpaceX, kontrollü testler kapsamında Starship roketlerini defalarca patlatarak başarısızlığı öğrenme fırsatına çeviriyor. Bu strateji, ‘mükemmellik’ yerine ‘optimizasyon’ üzerine kurulu bir geliştirme sürecine işaret ediyor. Karmaşık sistemlerde başarısızlıkların ‘hata’ değil, ‘özellik’ olarak değerlendirilebileceğini açıkça ortaya koyuyor.

Kripto dünyasında da benzer bir zihniyet söz konusu. Blokzincir sistemleri çoğunlukla, bazı düğümlerin arızalanabileceği veya kötü niyetli davranabileceği gerçeğiyle baştan şekillendiriliyor. Sistemler, tıpkı Google veri merkezleri gibi, belirli bileşenler aksasa da tüm yapıyı ayakta tutabilecek şekilde kurgulanıyor.

Ancak zayıf nokta, insan eliyle yazılan akıllı kontratlarda ortaya çıkıyor. Bu sözleşmelerdeki hatalar çoğu zaman telafi edilemiyor çünkü işlemler geri alınamıyor. “Kod yasadır” felsefesi aracıları ortadan kaldırsa da, kusurlu kodlara karşı alınabilecek önlemleri de beraberinde kaldırıyor.

Bu durum, kripto sistemlerinin ‘başarısızlığa tolerans’ tanıyan yapısıyla, aynı anda kusursuz işlemeyi talep etmesi gibi bir çelişki yaratıyor. Sistem tasarımı esneklik üzerine kurulu olsa da, uygulama kısmı milimetrik doğruluk gerektiriyor.

Geleneksel finans sektörü, sıkı denetim sistemleri, izinler ve kimlik doğrulama süreçleriyle riskleri minimize etmeye çalışıyor. Kripto ise izin gerektirmeyen yapısıyla hatalara karşı savunmasız kalabiliyor. Bu eksikliği kapatmanın yolu, edinilen her başarısızlıktan ders çıkarma stratejisine dayanıyor.

2016’daki DAO saldırısında yaklaşık 60 milyon dolar çalındı. Bu olay sonucunda Ethereum(ETH) ağı ikiye bölünerek Ethereum ve Ethereum Classic doğdu. Yakın zamanda Bybit’in 15 milyar dolarlık hacklenmesi de sistemin güvenliği ne kadar önemli hale getirdiğini gösterdi. Bu durumda her başarısızlık, yeni projelere ışık tutan bir ders halini alıyor. Yeniden giriş saldırıları, oracle manipülasyonları ve akıllı kontrat açıkları artık tasarımda öncelikli güvenlik başlıkları arasında yer alıyor.

Tüm bunlar, kriptonun tıpkı SpaceX füzeleri gibi defalarca ‘patlayarak’ neleri koruyup neleri dönüştürmesi gerektiğini öğrenmesini sağlıyor. Her hata, gereksiz karmaşıklıkla korunması gereken noktalar arasındaki farkı açığa çıkarıyor.

Sonuç olarak kripto, başarısızlığı reddetmek yerine onunla yaşamayı öğrenen; başarısızlıktan ders çıkararak güçlenen bir sistem. Henüz tamamlanmamış bu finans deneyiminin bir parçası olmak isteyenlerin öncelikle ‘hataları kabul edebileceği’ bir bakış açısına sahip olması gerekiyor. Çünkü başarısızlığa tahammül edemeyen sistemlerin, uzun vadede gerçekten başarılı olma şansı pek yok.