BitMEX: Ekim Çöküşü, Kripto Türev Piyasasında Tarihi Likidasyon Krizi Yarattı

Ekim ayındaki büyük çöküşün ardından türev piyasası sarsıldı: BitMEX “Piyasa yapısındaki kusurlar ortaya çıktı”

Ekim ayında yaşanan kripto piyasası çöküşü, türev ürün piyasalarında geniş çaplı bir krizi tetikleyerek birçok platformun risk yönetim sistemlerinde *yapısal zayıflıkları* gözler önüne serdi. Kripto türev platformu BitMEX, kısa süre önce yayımladığı bir raporda bu olayın yaklaşık 20 milyar dolarlık (yaklaşık 29 trilyon ₩) kaldıraçlı işlemin tasfiye edilmesine yol açtığını ve tarihin en büyük *zorunlu likidasyon dalgası* olarak kayıtlara geçtiğini açıkladı.

BitMEX’in bulgularına göre bu sert düşüş, önceki dalgalanmalardan farklı olarak gerçekleşti. Özellikle bireysel yatırımcılardan ziyade, kurumsal yatırımcılar ve *sofistike piyasa yapıcılar* ciddi kayıplar yaşadı. Platform, “2025’e damgasını vuracak olay bir makroekonomik kriz değil, bizzat borsaların piyasadaki mikro yapısal başarısızlığı olacak” yorumuyla, Ekim ayında yaşananların sıradan bir fiyat düşüşü değil, türev piyasasının likidite sağlayıcılarını devre dışı bırakacak *ADL geri besleme döngüsü* nedeniyle uzun süre konuşulacak bir dönüm noktası olduğunu vurguladı.

Borsa sistemleri stratejileri bozdu, likidite buharlaştı

Raporda, fiyat volatilitesine karşı denge kurmayı amaçlayan *delta nötr* stratejileri kullanan birçok piyasa yapıcının, borsaların otomatik likidasyon sistemleri nedeniyle pozisyonlarını koruyamadığı belirtildi. Bu durum, daha fazla fiyat çöküşüne neden olurken, dengesiz kalan pozisyonlar büyük çaplı zararlarla sonuçlandı.

Bu zincirleme etkiler sonucunda, kurumsal likidite sağlayıcıları 2023'ün son çeyreğinden itibaren küresel pazardan çekilmeye başladı. Bu da emir defterlerini 2022'den bu yana görülmemiş bir şekilde zayıflattı. BitMEX, “Türev ürünler, piyasadaki fiyat istikrarının gizli altyapısıdır; bu kriz, bu yapının ne kadar kritik olduğunu gösterdi” değerlendirmesinde bulundu.

Arbitraj stratejileri tıkanıyor: Güven sorunu büyüyor

Raporda vurgulanan bir diğer sorun ise piyasada aşırı rağbet gören *fonlama oranı arbitrajı* (funding rate arbitrage) oldu. Algoritmik sistemler ve yoğun yatırımcı talebi nedeniyle getiriler %4’ün altına gerilerken, bu stratejilerin cazibesi giderek azaldı. BitMEX, bunun ‘aşırı doygun bir ortam’ yarattığını aktardı.

Ayrıca, bazı borsaların ‘alışılmadık işlem kurallarını’ gerekçe göstererek ani fiyat hareketleri sırasında kârlı pozisyonları tek taraflı olarak geçersiz kıldığını eleştirdi. Raporda bu platformların, kullanıcıların pozisyonlarına karşı kendi lehlerine ‘B-Book’ modeliyle bahis aldıkları ve zarar ettiklerinde ödemeleri reddettikleri belirtildi.

Öte yandan, düşük dolaşıma sahip token'lar üzerinden yapılan manipülasyonların da arttığına dikkat çekildi. Özellikle MMT olayında olduğu gibi, bazı grupların spot piyasada *arzı ele geçirerek fiyatları silahlandırmaları* yaygın bir taktik haline geldi.

Merkeziyetsiz türev ürünlerde büyüme: Saydamlığın avantajı ve riski

BitMEX raporunda, *merkeziyetsiz türev platformlarının* pazar payını hızla artırdığına da değinildi. Kalıcı sözleşme (perpetual) işlemlerine olan ilgi artarken, bu platformların *şeffaflık sağlarken* aynı zamanda farklı türde riskleri de beraberinde getirdiği ifade edildi. Çünkü tüm işlemler *herkese açık blokzincirlerde* yer alıyor ve bu da yeni güvenlik açıklarına neden olabiliyor.

Raporun genel değerlendirmesi ise net: Piyasa dinamikleri temelinden yeniden şekilleniyor. Bu nedenle türev piyasalarında *risk yönetimi stratejileri ve sistem tasarımı* yeniden gözden geçirilmeli. Kripto türevleri, yüksek getiri ve yüksek risk arasında hassas bir dengede duruyor ve bu süreçte daha sofistike *denetim ve yeniliklere* duyulan ihtiyaç da artıyor.