Yüzde 20 vergi: Çin offshore trustleri hedef aldı, mülke genişleme ihtimali

Çin, offshore trustlere aktarılan varlıklar ve bu yapıların getirdiği kazançlar için vergilendirme ve beyan esaslarını netleştirdi. Hisse senedi, şirket payı ve gayrimenkul gibi varlıkların offshore trustlere devrinden doğan kazançlara yüzde 20 oranında vergi uygulanacak.

Çin Maliye Bakanlığı ve Devlet Vergi İdaresi, offshore trustlerle ilgili gelir vergisi düzenlemesini 24 Temmuz 2025'te duyurdu. Buna göre Çin'de yerleşik kişilerin varlıklarını offshore bir truste aktarmasından doğan gelir 'mülk devir kazancı' olarak sınıflandırılacak. Trust işletilirken elde edilen gelir ile trust sona erdiğinde ortaya çıkan tasfiye kazancı da gelirin niteliğine göre vergiye tabi tutulacak.

Düzenleme yeni bir vergi türü getirmekten çok, mevcut gelir vergisi kanununun offshore trustlere nasıl uygulanacağını 'somutlaştırıyor'. Vergiye tabi gelir türleri netleşince, yurt dışı trust yoluyla varlık yönetiminde de beyan yükümlülüğü doğabileceği açıkça ortaya konmuş oldu.

Beyan takvimi de belirlendi. Varlığını offshore trust'e aktaran Çin'de yerleşik kişiler, ilgili geliri bir sonraki yılın 1 Mart-30 Haziran döneminde beyan etmek zorunda. Trust devam ettiği sürece elde edilen gelir her yıl beyan edilecek; trust sona erdiğinde ise tasfiyenin tamamlandığı ayı izleyen ayın 15'ine kadar beyan yapılması gerekiyor.

Vergi idaresi, beyan sürecinde trust sözleşmesi, varlık dökümü, organizasyon yapısı ve mali belgelerin sunulmasını da şart koştu. Bu nedenle sadece vergi oranı değil, varlığın trust'e girişinden işletilmesine ve tasfiyesine kadar her aşamayı 'belgeleme' yükü de artabilir.

Mevcut offshore trustler için ayrı bir prosedür işletilecek. 24 Temmuz 2025 öncesinde kurulmuş ve ödenmemiş vergisi bulunan trustlerde, kuruluş aşamasındaki eksik ödeme ile 2025 öncesi kazanç dağıtımlarının beyan edilmesi gerekiyor. Ödeme güçlüğü yaşayanlar, belirli koşulları sağlaması halinde borcu en fazla beş yıla yayarak ödeyebilecek.

Çin, 1 Eylül 2025'ten itibaren ülke içindeki yabancı sermayeli şirketlerin yabancı uyruklu kişilere ödediği temettü ve ikramiyelere de yüzde 20 gelir vergisi uygulamaya başladı. 1994'ten bu yana süregelen geçici muafiyetin kaldırılmasıyla gelen bu adım, Çin'de yerleşik kişilerin yurt dışı varlıklarını hedef alan offshore trust vergilendirmesinden farklı bir kapsama sahip.

İki düzenlemenin hedefi farklı olsa da geçmişteki vergi istisnalarını daraltıp vergilendirme esaslarını 'sadeleştirme' yönünde ortak bir çizgide ilerledikleri görülüyor. Offshore trust vergilendirmesi Çin'de yerleşiklerin yurt dışı varlık ve trust gelirini, yabancı temettü vergisi ise ülke içindeki yabancı sermayeli şirketlerin ödediği geliri kapsıyor.

Vergi kapsamının yurt dışı gayrimenkul ile miras ve bağış yoluyla edinilen varlıklara doğru genişleyebileceği yönünde değerlendirmeler de var. CNBC, Barclays ve Bank of America(BofA) araştırma birimlerinin analizlerine dayanarak Çin makamlarının ilgisinin yurt dışı yatırım ve ücret gelirleri, yurt dışı gayrimenkul kazançları ile miras-bağış varlıklarına doğru genişleme 'ihtimalini' aktardı.

Ancak yurt dışı gayrimenkul veya miras-bağış varlıklarına yönelik ek bir vergi kararı ya da uygulama takvimi resmi belgelerde yer almıyor. Dolayısıyla bu yöndeki değerlendirmeler kesinleşmiş bir politika değil, dışarıdan analistlerin öne sürdüğü bir olasılık olarak okunmalı.

Vergi sıkılaştırmasının arka planında yerel yönetimlerin bütçe baskısı ve gayrimenkul piyasasındaki yavaşlama gösteriliyor. CNBC, Barclays'in tahminine dayanarak Çin hükümet gelirlerinin gayri safi yurt içi hasılaya oranının 2021'de yüzde 26 iken 2025'te yaklaşık yüzde 20'ye gerilediğini aktardı. Bu rakamın Çin hükümetinin resmi istatistiği değil, Barclays'in bir tahmini olduğu belirtilmeli.

Çin'de gayrimenkul piyasasındaki yavaşlama, yerel yönetimlerin bütçesiyle de doğrudan bağlantılı. Yılın ilk yedi ayında arazi satış gelirlerinin gerilemesi ve gayrimenkul yatırımlarındaki daralma, yerel yönetimler ile geliştiricilerin finansman baskısının sürdüğünü gösteren bir arka plan olarak öne çıkıyor.

Yurt dışı varlık yönetimi sürecinde finans kuruluşlarının kontrol prosedürleri de sıkılaşıyor. Hong Kong merkezli bankalar ve aracı kurumların, Çin anakarasından gelen müşterilerin yurt dışı hisse senedi işlemlerinde ve fon kaynağı doğrulamasında Mayıs 2025'ten itibaren denetimi artırdığı bildirildi. Hong Kong banka hesapları ile offshore trustlerin birlikte kullanıldığı varlık yönetimi modellerinde de beyan ve müşteri tanıma belgesi talep eden süreçlerin artması bekleniyor.

Bu adımı, ABD tipi 'küresel gelir vergilendirmesi' sistemine resmi bir geçiş olarak yorumlamak şu an için mümkün görünmüyor. Şu ana kadar teyit edilen içerik offshore trustler ve bazı temettü gelirlerine ilişkin vergi ve beyan esaslarıyla sınırlı; yurt dışı gayrimenkul, miras ve bağışı da kapsayacak bir yasa ya da uygulama takvimi henüz doğrulanmadı.

Çin'in yurt dışı varlık vergilendirme kapsamının daha da genişleyip genişlemeyeceği, önümüzdeki dönemde çıkarılacak mevzuat ve vergi idaresi duyurularıyla netleşecek. Yurt dışında varlığı bulunan Çin'de yerleşik kişilerin, offshore trustlerine varlık aktarımından işletilmesine ve sona ermesine kadar her aşamadaki gelir ve beyan belgelerini gözden geçirmesi öneriliyor.