Hammadde stoku 44,5'ten 39,3'e geriledi: İran imalatında tedarik baskısı

İran imalat sektöründe hammadde kıtlığının sanayi üretimi ile petrol ve petrokimya tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı artırabileceği bildirildi. Dövize erişim kısıtlamaları, ithalat ve gümrük işlemlerindeki gecikmeler, sınır kapılarında yük birikmesi ve lojistik aksamalar başlıca nedenler arasında gösterildi.

İran Ticaret Odası'nın araştırmasına göre, genel ekonomi satın alma yöneticileri endeksi (PMI) 46,9 seviyesinde kalarak 50 eşik değerinin altında gerçekleşti. Şirketlerin satın alma yöneticileriyle yapılan anketlere dayanan PMI, ekonomik ve üretim faaliyetlerini gösteriyor; 50'nin altındaki değerler daralmaya işaret ediyor.

Araştırmada hammadde stoklarındaki düşüşün nedenleri arasında dövize erişim kısıtlamaları, ithalat ve gümrük işlemlerindeki gecikmeler, gümrük ve sınır kapılarında yük birikmesi, lojistik aksamalar ve tedarik maliyetlerindeki artış sayıldı. Hammadde fiyat endeksi 87,2'ye yükselirken, mal ihracatı endeksi 43,5'e geriledi.

Bu tablo, imalatçıların hem üretim için gerekli girdileri temin etmekte hem de nihai ürünleri yurt dışına satmakta zorlandığını gösteriyor. Hammadde fiyatlarındaki artış ile ihracattaki düşüşün aynı anda görülmesi, tedarik zinciri baskısının üretim sahasında yoğunlaştığına işaret ediyor.

Petrokimya sektörü de hammadde ve enerji tedarikindeki aksamalardan etkileniyor. İran Açık Veri, İran'ın 2025 yılı petrokimya üretimini yaklaşık 67 milyon ton olarak hesapladı ve üretimin bir önceki yıla göre yaklaşık 4 milyon ton azaldığını bildirdi.

Nominal üretim kapasitesi 103 milyon ton olurken, bunun yaklaşık 36 milyon tonu kullanılmadı. Durdurulan kapasite, toplam nominal kapasitenin üçte birinden fazlasına denk geliyor. Doğal gaz arzındaki yetersizlik, başlıca neden olarak gösterildi.

Petrokimya üretimindeki düşüş, gübre, plastik ve ambalaj gibi bağlantılı sektörlerdeki girdi arzını da etkileyebilir. Ancak sektör bazındaki gerçek üretim kaybı ile hammadde kıtlığı arasındaki doğrudan nedensellik için ek doğrulama gerekiyor.

Çelik ve petrokimya tesislerindeki hasar ile tedarik kesintileri de üretimdeki düşüşü artıran faktörler arasında gösterildi. Associated Press, ilgili tesislerdeki üretim duruşu veya yavaşlamanın çelik, plastik ve ambalaj dahil birçok sektöre yayıldığını bildirdi.

Associated Press'in aktardığı üretim duruşu ölçeği ve hasar kapsamı, İran makamlarının kapsamlı istatistikleriyle çapraz doğrulanmadı. Bu nedenle şu aşamada doğrulanan temel unsur, hammadde stokları ile üretim girdilerinin temin koşullarının kötüleşmesi oldu.

İran imalat sektöründeki tedarik baskısı, Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş aksamalarının sürdüğü uluslararası petrol piyasasındaki gelişmelerle de bağlantılı. Ancak yalnızca imalat sektöründeki hammadde kıtlığına dayanarak uluslararası petrol fiyatlarında artış sonucu çıkarmak mümkün değil.

ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA), 3 Eylül 2026 tarihli kısa vadeli enerji görünümünde, Orta Doğu'daki ham petrol akışının kısıtlanması halinde 2026'nın dördüncü çeyreğinde üretim kaybının günlük ortalama 5,7 milyon varile ulaşabileceğini öngördü. Bu tahmin yalnızca İranlı imalatçıların stoklarındaki düşüşü değil, Orta Doğu genelindeki arz kısıtlamasını esas alıyor.

Bu nedenle İran'ın hammadde stok endeksi ile EIA'nın üretim kaybı tahmini aynı kategorideki göstergeler olarak doğrudan karşılaştırılamaz. İlki imalat girdilerinin durumunu, ikincisi ise Orta Doğu genelindeki petrol arzı riskini gösteriyor.

Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC)+ üyesi 7 ülke, 6 Eylül 2026'daki toplantıda ekim üretimini Eylül 2026 için öngörülen seviyede tutma kararı aldı. Bir sonraki toplantının 4 Ekim'de yapılması planlanıyor.

Üretim politikasının korunduğu bir ortamda, İran'daki ham petrol ve petrokimya tedarik kesintilerinin gerçek bir ihracat düşüşüne dönüşüp dönüşmeyeceği uluslararası petrol piyasasının seyrindeki temel değişken olacak. İran'ın alternatif tedarik kapasitesi ile üretim ve ihracattaki gerçek düşüşün boyutu için ek doğrulama gerekiyor.