106 GW gaz santrali, 70 milyon ton LNG: Güneydoğu Asya tedarik zinciri sınavda

Güneydoğu Asya’da yaklaşık 106 GW kapasiteli gaz santrali ve yıllık yaklaşık 70 milyon ton kapasiteli LNG ithalat tesisi, Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik kesintilerine rağmen geliştirme aşamasında bulunuyor. İlgili altyapı yatırımlarının toplam büyüklüğü 160 milyar dolara (yaklaşık 217 trilyon won) ulaşıyor.

Global Energy Monitor (GEM), Eylül tarihli raporunda Güneydoğu Asya’daki gaz santrali ve LNG ithalat altyapısının geliştirme büyüklüğünü bu şekilde tahmin etti. Verilere duyurulan, ön inşaat ve inşaat aşamasındaki projeler dahil edildi; bu nedenle rakamlar fiilen işletilen kapasiteyi ifade etmiyor.

Güneydoğu Asya’daki gaz santrali geliştirme kapasitesi, Mayıs 2024’te 100 GW’ı aştıktan sonra bugün yaklaşık 106 GW olarak hesaplandı. Bazı projeler geliştirme listesinden çıkarken yeni projeler eklendi ancak toplam planlanan kapasite 100 GW’ın üzerinde kaldı.

LNG ithalat tesisi geliştirme kapasitesi ise 2024’teki yaklaşık 47 milyon tondan bugün yaklaşık 70 milyon tona yükseldi. Ancak ithalat terminallerinin kapasitesinin artması, fiili LNG tedarikini veya fiyat istikrarını garanti etmiyor.

Hürmüz Boğazı üzerinden LNG taşımacılığı, ABD ile İran arasındaki Haziran 2026 tarihli geçici anlaşmanın ardından arttı ancak normal seviyeye ulaşmadı. Boğazdan geçen LNG miktarı, küresel arzın yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyordu.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Asya spot LNG fiyatlarının 2026’nın ikinci çeyreğinde ortalama 17,5 dolar/MMBtu olduğunu ve yıllık bazda yüzde 45 arttığını açıkladı. Fiyatlar mart ayındaki zirvenin ardından gerilese de 2025 seviyesinin üzerinde kaldı.

Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin LNG sevkiyatları, Mart-Haziran 2026 döneminde bir önceki yıla göre 35 milyar metreküp azaldı. Kuzey Amerika ve Afrika başta olmak üzere diğer bölgelerdeki üretim artışı, düşüşün yaklaşık dörtte üçünü telafi etti. Buna rağmen küresel LNG üretimi aynı dönemde yıllık bazda yüzde 4 geriledi.

Global Energy Monitor Asya gaz takip projesi yöneticisi Warda Ajaz, “İthalat tesisi kapasitesi LNG arz güvenliğini, LNG’ye erişim de fiyat rekabetçiliğini garanti etmiyor” dedi. Bu değerlendirme, yalnızca ithalat altyapısının genişletilmesinin deniz taşımacılığındaki aksama ve fiyat oynaklığı risklerini azaltmakta yetersiz kalabileceğine işaret ediyor.

Ülkelerin yurt içi gaz üretimini artırması da kısa vadeli bir alternatif olmayabilir. GEM, 2035’e kadar yıllık yaklaşık 62 milyar metreküp üretim kapasitesi ekleyebilecek en az 20 gaz sahası tespit etti ancak yeni gaz sahalarının geliştirilmesinin yıllar sürdüğünü belirtti.

Üretilen gazın her ülkenin elektrik piyasasına ulaştırılacağının da garantisi bulunmuyor. İthalat terminalleri, taşıma hatları ve gaz sahası geliştirme projeleri farklı takvim ve yatırım kararlarına tabi olduğundan, tek bir alandaki kapasite artışı tedarik zincirinin tamamında istikrar sağlamıyor.

IEA, yüksek LNG fiyatlarının etkisiyle Asya’nın doğal gaz talebinin 2026’da yıllık bazda yüzde 0,5 azalacağını öngördü. Elektrik üretiminde gaz yerine başka yakıtlara yönelim ve sanayi sektöründe gaz tüketiminin düşmesi, bu beklentinin gerekçeleri arasında gösterildi.

Güneydoğu Asya’daki gaz santrali yatırımları, artan elektrik talebi ve LNG ithalat altyapısının genişletileceği varsayımıyla ilerledi. GEM, mevcut planların LNG’nin istikrarlı şekilde tedarik edilmesini, alternatif yakıtlarla rekabet edebilecek fiyatları ve ithalat kesintileri sırasında yurt içi gazın devreye girebilmesini öngördüğünü açıkladı.

Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik kesintisi, bu üç varsayımı aynı anda sınamaya başladı. LNG ithalat terminalleri inşa edilse bile gemi taşımacılığı ve üretim tesisleri belirli deniz yollarına bağımlı kaldığı sürece arz güvenliğini sağlamak zorlaşıyor. Yurt içi gaz üretiminin artırılması da geliştirme süreleri nedeniyle acil bir çözüm sunmuyor.

GEM, Güneydoğu Asya’nın tamamının gaz santrallerini durdurma veya genişletme yönünde kesin bir karar almadığını belirtti. Bazı ülkeler gazdan uzaklaşırken diğerleri projelerini sürdürdüğü için ülke bazındaki eğilimler farklılaşıyor.

Hürmüz Boğazı’nda seferlerin yeniden başlamasının ardından gaz fiyatlarında artış riskinin sürdüğüne yönelik değerlendirmeler gündeme gelirken, Güneydoğu Asya’daki gaz santrali projelerinin nihai yatırım kararları ve inşaat başlangıçları LNG fiyatları, tedarik güzergâhları, yurt içi gaz üretimi ve yenilenebilir enerji yatırımlarının hızına bağlı olarak şekillenebilir.