Vitalik Buterin, Ethereum’ın ölçeklenmesi için kriptografik ağ fikrini sundu

Ethereum’un (ETH) ölçeklenmesi için yalnızca ana ağın işlem kapasitesini artırmaya değil, zincir dışı hesaplamaları kriptografik kanıtlarla birleştirmeye dayanan bir yaklaşım gündeme geldi. Vitalik Buterin, blokzincirin sonuçları doğruladığı bir “kriptografik ağ” fikrini anlattı.

Wu Blockchain’in haberine göre Buterin, Şanghay’da düzenlenen 12. Global Blockchain Zirvesi’ndeki konuşmasında bu yaklaşımı paylaştı. Konuşmanın tam metni yayımlandı; ancak deşifrede yapay zekâ (AI) kullanıldığı ve hata içerebileceği notu da eklendi.

Fikrin temelinde, tüm katılımcıların hesaplamayı tekrarlaması yerine sonuçların kurallara uygunluğunun kriptografik kanıtlarla doğrulanması yer alıyor. SNARK ve STARK gibi sıfır bilgi kanıtları, hesaplama sürecini veya girdileri bütünüyle açıklamadan sonucun doğrulanmasını sağlayabiliyor. Buterin, AI’ın kriptografik sistemlerin geliştirilmesini ve biçimsel doğrulamayı hızlandırarak daha büyük sistemlerin güvenli biçimde kurulmasına katkı sunabileceğini söyledi.

Bu yapı, işlemlerin sansüre dirençli olmasıyla da bağlantılı. Ethereum İyileştirme Önerisi EIP-7805 (FOCIL), doğrulayıcı komitelerinin işlem dahil etme listeleri oluşturmasını; blok önericileri ve doğrulayıcıların da bu listelerin uygulanıp uygulanmadığını kontrol etmesini öneriyor. Tasarım, belirli blok oluşturucuların işlemlerin dahil edilmesini belirleme gücünü azaltmayı amaçlıyor.

Ethereum’un resmi yol haritası, FOCIL’i Hegotá yükseltmesinin başlıca önerilerinden biri olarak sınıflandırıyor. Yol haritasında takvimin kesinleşmediği ve değişebileceği belirtiliyor.

Buterin’in değindiği EIP-8288 ise mempool’da imza ve kanıtların toplanarak tek bir yinelemeli STARK içinde birleştirilmesini öneriyor. Tasarım, birden fazla işlemin doğrulama verilerini bir araya getirerek tüm verilerin ayrı ayrı bloğa eklenmesi yükünü azaltmayı hedefliyor. Öneri taslak aşamasında; uygulama takvimi ve kabul edilip edilmeyeceği henüz belirlenmedi. Yinelemeli STARK tabanlı mempool yapısına ilişkin önceki haberde de tasarımın ağ yükseltmesi olarak kesinleşmediği aktarılmıştı.

Gizlilik teknolojilerinin kapsadığı alan da değişebilir. Buterin’e göre mevcut kodlar çoğunlukla “kimin ne gönderebileceğini” belirlerken programlanabilir kriptografi, “kimin neyi görebileceğini” de kontrol edebilir. Tam homomorfik şifreleme (FHE), şifrelenmiş verileri çözmeden üzerlerinde işlem yapılmasını sağlayan bir teknoloji.

Bu açıklama, ilgili teknolojilerin Ethereum’daki tüm uygulamalarda hâlihazırda ticari ölçekte çalıştığı anlamına gelmiyor. Konuşmada somut bir çıkış takvimi de verilmedi. Buterin’in Ethereum gizlilik teknolojilerini geliştirmeyi sürdüreceğini açıkladığı önceki haberle aynı konu başlığına bağlanan konuşma, bu kez kriptografik ağ adı verilen daha geniş bir teknik yönelime odaklandı.

Ethereum Vakfı, 20 Ağustos 2026’da biçimsel doğrulama ve hash tabanlı kanıt sistemlerini geliştirmeye yönelik açık bir araştırma programı duyurdu. Bu, ilgili alanda araştırmaların sürdüğünü gösteren örneklerden biri. Konuşmada anlatılan teknik yönelim ile tek tek önerilerin fiilen uygulanması ise ayrı aşamalar.