NAACP’nin hava kirliliği davası sürecek: xAI ve MZX’in davayı düşürme talebi reddedildi

ABD federal mahkemesi, SpaceX’in yapay zekâ birimi xAI’nin hava kirliliği davasını düşürme talebini 30 Ekim’de (yerel saatle) reddetti. Mississippi’nin Southaven kentindeki gaz türbini işletimi nedeniyle ABD Ulusal Renkli İnsanların İlerlemesi Derneğinin (National Association for the Advancement of Colored People, NAACP) açtığı dava devam edecek.

Mississippi Kuzey Bölgesi Federal Bölge Mahkemesi (U.S. District Court for the Northern District of Mississippi), 30 Ekim tarihli kararında NAACP’nin dava açma ehliyeti bulunduğuna hükmetti. Mahkeme ayrıca türbinlerin, Mississippi Eyaleti Uygulama Planı (SIP) kapsamında izin muafiyeti sağlayan “mobil emisyon kaynağı” sayılamayacağına karar verdi. Şirketlerin, ABD Temiz Hava Yasası’ndaki (Clean Air Act) yurttaş davası hükmünün ABD Anayasası’nın II. maddesine veya özel kişilere yetki devrinin sınırlarına ilişkin doktrine aykırı olduğu yönündeki savları da kabul edilmedi.

xAI ve iştiraki MZX Tech, haziranda davanın düşürülmesini talep etmişti. Şirketler, gaz türbinlerinin mobil ekipman olması nedeniyle izin zorunluluğundan muaf tutulduğunu, NAACP’nin yasaya göre dava açma yetkisinin bulunmadığını ve sivil toplum kuruluşlarının açabildiği yurttaş davalarının anayasaya aykırı olduğunu savunmuştu.

NAACP ve Mississippi şubesi, 14 Nisan’da xAI ile MZX Tech’e dava açtı. Dilekçede, davalıların 2025’in ağustos-aralık döneminde Southaven’da 27 gaz türbini kurup işlettiği ve gerekli hava izinlerini almadığı ileri sürüldü.

Elektrik üretim tesisi Mississippi’nin Southaven kentinde bulunuyor ve Tennessee’nin Memphis kentindeki Colossus2 yapay zekâ veri merkezine enerji sağlıyor. NAACP, türbinlerin smog oluşumuna yol açan kirleticiler ile ince partikül madde salarak yakındaki sakinler için sağlık riskini artırabileceğini savunuyor.

NAACP’yi davada Southern Environmental Law Center ve Earthjustice temsil ediyor. Davacılar, Temiz Hava Yasası’nın ihlal edildiğinin ilan edilmesini, tesisin izin şartlarına uygun işletilmesini ve kirliliği azaltacak önlemler alınmasını talep ediyor.

Temiz Hava Yasası’ndaki yurttaş davası hükmü, yasaların ihlal edildiğini öne süren kişi ve kuruluşların doğrudan mahkemeye başvurmasına imkân tanıyor. Bu karar, NAACP’nin bu hüküm kapsamında taleplerini sürdürme ehliyetine ve türbinlerin izin muafiyeti kapsamına girip girmediğine ilişkin usule dair bir değerlendirme niteliği taşıyor.

Aynı mahkeme, ABD Adalet Bakanlığının ayrı bir dosyada davanın sona erdirilmesi yönündeki talebini de daha önce reddetmişti. Bakanlığın talebi ile şirketlerin davayı düşürme başvurusu ayrı süreçler. SpaceX, CNBC’nin yorum talebine hemen yanıt vermedi.

Tesis çevresindeki sakinlerin tepkisi mahkeme dışında da sürüyor. TokenPost daha önce xAI’nin konut satın alma teklifinin kiracıları da etkilediğini bildirmişti. O dönemde Southaven Belediye Başkanı, gürültünün sakinler açısından haklı bir endişe olduğunu kabul etmiş, ancak kent gürültü yönetmeliğinin ihlal edilmediğini söylemişti. Bu dava gürültü yönetmeliğini değil, üretim tesisinin hava izinlerini ve Temiz Hava Yasası’nın uygulanmasını ele alıyor.

Mahkeme bu kararla türbin işletiminin hukuka aykırı olup olmadığına veya davacıların talep ettiği işletme kısıtlamaları ile kirliliği azaltma önlemlerine hükmetmedi. Temiz Hava Yasası’nın ihlal edilip edilmediği, devam eden davada incelenecek.