Yapay zekâya maruz sektörlerde işveren olma olasılığı düşük başvurular 2 yılda %26,8 arttı

ABD'de yapay zekâya maruz kalma düzeyi yüksek sektörlerde, işveren olma olasılığı düşük olarak sınıflandırılan işletme başvuruları 2024'ün ilk çeyreğinden bu yana iki yılda %26,8 arttı. Bu oran, fiilen çalışanı olmayan işletmelerin artışını değil, başvuru aşamasındaki sınıflandırmayı gösteriyor.

Mercatus Center, 17 Temmuz'da yayımladığı araştırmada ABD Nüfus Sayım Bürosu'nun (Census Bureau) işletme kuruluş istatistikleriyle işgücü piyasası anketlerini inceledi. Araştırma, işletme başvurularını ve fiili tek kişilik serbest çalışmayı ayrı göstergeler olarak ele aldı.

Araştırmada yapay zekâya maruziyetin yüksek olduğu sektörler profesyonel hizmetler, bilgi, eğitim, finans ve sigortacılık olarak tanımlandı. Aynı dönemde bu sektörlerdeki tüm işletme başvuruları %18,0 artarken işveren statüsündeki başvurular %6,4 azaldı. Karşılaştırma grubu olan inşaat ve toptan ticarette işveren olma olasılığı düşük başvurular %0,4 geriledi.

İşveren olma olasılığı düşük başvurular, ‘çalışanı sıfır olan işletmeler’ sayımını ifade etmiyor. Araştırmacıların toplam işletme başvurularından işveren olma olasılığı yüksek başvuruları çıkararak oluşturduğu bir gösterge. Tüzel kişilik biçimi, ücret ödeme ya da işe alım planı gibi işveren işletmelerle ilişkili özellikleri taşımayan başvuruları kapsıyor. Başvuru sonrasında işletmenin kurulup kurulmadığını, çalışan alınıp alınmadığını veya ne kadar süre faaliyet gösterildiğini ortaya koymuyor.

Araştırmanın yedi sektörlü analizinde 2024 tahminleri istatistiksel olarak anlamlı değildi. Sektörler arasındaki farklar 2025'te daha belirgin hale geldi. Mercatus Center, sonuçları erken gözlem verileri olarak niteledi ve yapay zekânın işletme başvurularındaki artışa neden olduğunu kanıtlamadığını belirtti.

İşgücü piyasası anketi, fiili tek kişilik serbest çalışmayı da ayrı olarak ölçtü. Yapay zekâya maruz kalma düzeyi yüksek sektörlerde tek kişilik serbest çalışma, 2025'te 2022-2023 temel dönemine kıyasla %7,9 daha fazlaydı. İnşaat ve toptan ticaret karşılaştırma grubunda ise temel döneme göre %2,1 düşüş görüldü.

İşletme başvuruları ile fiili tek kişilik serbest çalışma farklı göstergeler. İşveren olma olasılığı düşük başvurulardaki artış, çalışanı olmayan gerçek işletmelerin arttığını tek başına göstermiyor. Serbest çalışmadaki değişim de yapay zekânın etkisini kanıtlamıyor.

FreshBooks'un yayımladığı Wakefield Research çevrim içi anketi, tek kişilik işletme sahipleriyle mikro işletme yöneticilerinden oluşan 500 kişiyi kapsadı. 22 Haziran'da başlayan ve 1 Temmuz'a kadar süren ankette, iki grubun toplamındaki katılımcıların %86'sı tek başlarına yapmakta zorlandıkları bir işi birine devretmeden önce yapay zekâyı denediklerini söyledi.

FreshBooks anketinde yapay zekânın en sık kullanıldığı işler pazarlama, tasarım ve müşteri hizmetleriydi. Katılımcıların %65'i yapay zekâ çıktısını inceleyip doğruluğunu kontrol etmenin ‘yapay zekâ yorgunluğu’ riski yaratabileceğini belirtti. %57'si faturalama, defter tutma, gider takibi ve vergiler gibi idari işlere haftada 10 saatten fazla ayırdığını söyledi.

Gusto, yapay zekâ kullanan işletmelerin bordro kayıtlarını, yapay zekâyı bilmesine rağmen kullanmayan işletmelerle karşılaştırdı. Analiz, 2025 anketine katılan 1.593 yapay zekâ kullanıcısı işletmeyle 669 kullanmayan işletmeyi kapsadı. Örneklem, Gusto müşterileri arasından ankete yanıt veren ve bordro kayıtları incelenebilen işletmelerle sınırlıydı.

Gusto'nun analizinde yapay zekâ kullanan işletmelerin bir yıl sonraki çalışan sayısı karşılaştırma grubundan yaklaşık %7 daha fazlaydı. Yapay zekâ kullanımına başladığında 10'dan az çalışanı bulunan işletmelerde bu fark yaklaşık %10 oldu. Gusto, bu sonucun yapay zekânın istihdam artışına yol açtığını kanıtlamadığını belirtti.

Mercatus Center işletme başvurularını ve tek kişilik serbest çalışmayı, Gusto ise mevcut işletmelerin bordrolu çalışan sayısını ölçtü. Örneklemler ve dönemler de farklı. Bu nedenle analizleri aynı göstergeye ilişkin çelişkili sonuçlar olarak değerlendirmek veya yalnızca birinden hareketle yapay zekâ ile istihdam arasında nedensellik kurmak mümkün değil.

CNBC, çalışanı olmadan bir e-ticaret markası işleten bir girişimcinin örneğini aktardı. Girişimci defter tutma, müşteri hizmetleri, reklam ve stok işleri için Claude'u; görsel üretimi içinse OpenAI araçlarını kullandı. Tek bir işletmeye ait bu örnek, ABD'deki küçük işletmelerin genel performansını veya istihdam değişimini temsil etmiyor.

CNBC'nin aktardığı işletmenin satış gelirinin önemli bir bölümü Amazon (AMZN) üzerinden geliyordu. Girişimci, doğrudan satışları artırmak için Shopify (SHOP) ve Meta (META) araçlarından yararlanmaya çalıştı. Az sayıda çalışanla yapay zekâdan yararlanılan bu örnekte bile müşteri edinme kanalları ve platformlara bağımlılık ayrı işletme koşulları olarak öne çıkıyor.

TokenPost'un 31 ülkede çalışanların işlerinin yapay zekâya maruz kalma düzeyini inceleyen önceki analizi ile bu araştırmaların ölçtüğü alanlar farklı. Araştırmalar; işletme başvurularını, fiili tek kişilik serbest çalışmayı ve mevcut işletmelerin bordrolu çalışan sayılarını ayrı ayrı ele alarak yapay zekâ ile iş dünyasındaki değişimi farklı ölçütlerle ortaya koyuyor.