Kanada Merkez Bankası’ndan tokenizasyon hamlesi: Project Samara ile tokenize tahvillerde anında takas testi

Kanada Merkez Bankası(Bank of Canada), Royal Bank of Canada(RY) bünyesindeki RBC Capital Markets, TD Bank Group(TD) ve Kanada İhracat Geliştirme Kurumu(EDC) ile birlikte ‘Project Samara’yı tamamladı. ‘dağıtık defter teknolojisi(DLT)’ altyapısı üzerinde ‘tokenize tahvil’ ihracı, alım-satımı ve takası dahil tüm sürecin uçtan uca test edildiği pilot, ‘merkez bankası parası’ ile *anında ödeme*yi mümkün kılmasıyla öne çıkıyor.

Pilotta EDC, 100 milyon dolar tutarında tokenize tahvil ihraç etti. 1 dolar = 1.482,20 won kuruna göre bu tutar yaklaşık 148,2 milyar won seviyesine denk geliyor. Tahvil, Samara platformu üzerinde işlem görüp aynı ortamda takas edilirken, ödeme tarafında doğrudan ‘merkez bankası parası(central bank money)’ kullanılması, denemenin ‘gerçek piyasa koşullarına yakınlığı’nı artıran temel unsur olarak gösterildi.

Samara platformu, Hyperledger Fabric tabanı üzerinde inşa edildi. Geleneksel yapıda ayrı ayrı tutulan ‘tahvil defteri’ ve ‘nakit defteri’ tek bir altyapıda birleştirilerek, ihraç(issuance) → ihale/bid süreci(bidding) → kupon ödemeleri(coupon payments) → itfa(redemption) → ikincil piyasa işlemleri(secondary trading) dahil tüm döngü *tek noktadan* yönetilebilir hale getirildi. Böylece *end-to-end* bir işleyiş modeli ortaya kondu.

Platformun en dikkat çeken yönü, takas hızındaki artış oldu. Klasik tahvil piyasalarında işlem ile nihai takas arasında zaman farkı bulunuyor ve bu gecikme, *takas gerçekleşmeme riski* ile aracı katmanlardan kaynaklanan ek riskleri beraberinde getiriyor. Samara’da ise işlem ve takas ‘atomik mutabakat(atomic settlement)’ yapısında tek bir adımda birleştirilerek, hem zaman gecikmesi hem de *karşı taraf riski* anlamlı ölçüde azaltılabildiğini gösterdi.

Project Samara, Kanada’nın ödeme ve sermaye piyasası altyapılarında *dijital para* ve *fintek* uygulamalarını test ettiği ‘Project Jasper’ serisinin bir devamı niteliğinde. Ancak önceki aşamalarda çoğunlukla sentetik varlıklar veya sınırlı senaryolar kullanılırken, bu kez *gerçek tahvil ihracı* ve *merkez bankası parası ile fonlama* tercih edildi. Böylece deney, teorik bir kavram ispatından ziyade, gerçeğe bir adım daha yakın bir ‘piyasa provası’na dönüştü.

Kanada Merkez Bankası’nda ödemeler, denetim ve gözetimden sorumlu genel müdür Ron Morrow(Ron Morrow), “Project Samara, kamunun ve sektör oyuncularının, ödeme ekosistemindeki yenilikleri birlikte hayata geçirmek için nasıl işbirliği yapabileceğini gösteriyor” değerlendirmesini yaptı.

Çalışmaya katılan kurumlar, *operasyonel verimlilik* tarafında belirgin kazanımlar gördüklerini bildirdi. İş akışlarının(operational workflows) sadeleşmesi, *veri bütünlüğü(data integrity)*nün güçlenmesi ve ikincil piyasa işlemlerinin doğrudan *on-chain* işlenebilmesi, raporda öne çıkarılan başlıklar arasında yer aldı. Özellikle tahvil piyasalarında sık tekrarlanan ‘mutabakat(reconciliation)’ süreçlerinin yükünü azaltma potansiyeli, tokenize altyapının ‘somut maliyet avantajı’ sağlayabilecek bir alanı olarak işaret edildi.

RBC Capital Markets, Samara’nın ortaya koyduğu takas kabiliyetini vurguladı. Kurumun küresel makro ürünler başkanı Jim Byrd(Jim Byrd), elde edilen sonuçların ihraççı ile yatırımcıların tahvil piyasasında etkileşim kurma biçimini “yeniden tasarlayan(reimagining)” bir örnek sunduğunu söyledi. EDC’de finans genel müdür yardımcısı ve COO olarak görev yapan Scott Moore(Scott Moore) ise bu ihraç sürecini, ‘tokenizasyon(tokenization)’ konusundaki kurum içi bilgi birikimini derinleştiren “kritik bir adım” olarak nitelendirdi.

Buna karşın, projenin nihai raporu tokenize tahviller ve DLT tabanlı takas mekanizmalarının kısa vadede piyasa geneline yayılmasının kolay olmayacağı uyarısında bulunuyor. Verimlilik artışı teyit edilmiş olsa da, sistemin *teknik ve operasyonel karmaşıklığı*nın bu kazanımların bir kısmını dengeleyebileceği belirtiliyor. Katılımcılar, daha yüksek koordinasyon maliyeti, yeni yönetişim yapısı ihtiyacı ve likidite maliyetlerinde olası artışları başlıca engeller arasında saydı.

Teknolojik açıdan *işletim riski* de önemli bir gündem maddesi haline geldi. Denetim/audit altyapısının nasıl kurulacağı, olağanüstü durumlarda devreye girecek *yedek(fallback) mekanizmalarının* nasıl tasarlanacağı gibi başlıklarda, mevcut finansal altyapıda bulunmayan yeni kırılganlık noktalarının oluşabileceği ifade edildi. Düzenleyici çerçeve tarafında da ‘boşluklar’ dikkat çekiyor. Borsa/market işletimi, saklama(custody) ve platform dışı işlemlerin raporlanması(off-platform trade reporting) gibi merkezi fonksiyonların önemini koruduğu bir ortamda, mevcut düzenleme setinin dağıtık defterin ‘merkezsiz’ doğasına tam uyum sağlayamaması ‘regülasyon açığı’ olarak kayda geçti.

Project Samara’dan çıkan sonuç net: *tokenize tahviller* ve *merkez bankası parası* ile çalışan bir takas altyapısı, ödeme riskini azaltma ve piyasa işleyişini baştan kurgulama potansiyeline sahip. Ancak *kalıcı ve ölçeklenebilir* bir ticarileşme için, aynı anda ‘teknik’, ‘operasyonel’ ve ‘düzenleyici’ üçlüsündeki sorunların çözülmesi gerekiyor. Piyasa aktörleri için soru artık “Bunu yapmak mümkün mü?” değil; “Bunu, büyük ölçekli ve sürdürülebilir şekilde işletmek mümkün mü?” noktasına evrilmiş durumda.