Cambridge raporu: Bitcoin(BTC) ağını çökertmek için denizaltı kablolarının yüzde 90’ı mı kesilmeli?

Bitcoin(BTC) ağı 2009’dan bu yana hiç durmadı. Ancak “Bitcoin’i gerçekten çevrimdışı bırakmak için ne kadar fiziksel altyapı çöküşü gerekir?” sorusu bugüne kadar daha çok sezgi ve tahmine dayanıyordu. İngiltere’deki Cambridge Alternatif Finans Merkezi(CCAF) tarafından yayımlanan yeni araştırma, bu boşluğu ilk kez veriyle doldurduğu için dikkat çekiyor.

Cambridge ekibi, geçen hafta Bitcoin blokzincirinin ‘fiziksel altyapı arızası’ karşısındaki dayanıklılığını uzun vadede izleyen ilk boylamsal çalışmasını yayımladı. 11 yıla yayılan P2P(kişiden kişiye) ağ verileriyle doğrulanmış 68 denizaltı kablo arızası olayı karşılaştırmalı olarak analiz edildi. Böylece Bitcoin’in ‘bağlantısallığının’ nerede sınırına geldiği tahmin edildi. Özellikle son dönemde Hürmüz Boğazı’nın fiilen kilitlenmesiyle Orta Doğu’daki altyapı riskinin öne çıktığı ortamda, “Bitcoin’i çevrimdışı yapmak ne kadar zor?” sorusuna dair ilk ampirik eşik değerlerinin sunulduğu yorumları yapılıyor.

Araştırmanın temel sonucu net. Dünya genelindeki ülkeler arası denizaltı kablolarının yüzde 72–92’sinin ‘aynı anda’ arızalanması gerekiyor ki, Bitcoin düğümlerinde (node) anlamlı bir kopma yaratacak büyüklükte bir şok ortaya çıksın. Araştırmacılar her senaryoda 1.000 kez Monte Carlo simülasyonu çalıştırdı ve rastgele kablo arızalarının ağ üzerinde neredeyse ‘farkedilmeyecek’ düzeyde kaldığını tespit etti. Yani Bitcoin, tek hamlede çöken bir yapı değil; arıza büyüdükçe kademeli performans kaybı yaşayan ‘kademeli bozulma(graceful degradation)’ eğilimi sergiliyor.

Gerçek olay analizleri de bu tabloyu güçlendirdi. İncelenen 68 fiili arızanın yüzde 87’sinden fazlası, düğümlerin yüzde 5’inden azını etkiledi. En büyük tekil olay, 2024’ün 3. ayında Fildişi Sahili açıklarında deniz tabanı yapısındaki değişim nedeniyle 7–8 kablonun aynı anda hasar görmesiydi. O dönemde bölgesel düğümlerin yüzde 43’ü etkilendi. Ancak küresel ölçekte bakıldığında, toplam Bitcoin düğümlerinden sadece 5–7’sinin etkilenmiş olabileceği hesaplandı. Bu da tüm ağın yaklaşık yüzde 0,03’üne karşılık geliyor.

Fiyatla ilişki de neredeyse ‘sıfır’ çıktı. Kablo arızaları ile Bitcoin fiyatı arasındaki korelasyon katsayısı -0,02 olarak ölçüldü. Yani bu tür altyapı kazaları, piyasalardaki olağan oynaklık içinde kaybolduğu için fiyatta belirgin bir iz bırakmıyor.

Ancak araştırmacılar asıl kritik sonucu “rastgele arıza ile ‘hedefli saldırı’ arasındaki asimetri” olarak vurguladı. Doğal afet veya kaza gibi rastgele arızalarda, anlamlı zarar için yüzde 72–92 düzeyinde kablo kaybı gerekirken, kıtalar arası ‘darboğaz’ görevi gören kilit kabloları (ağ merkeziliği ölçütü olan betweenness centrality değeri yüksek hatlar) hedef alan saldırılarda eşik yüzde 20’ye kadar düşüyor. Yani saldırgan “herhangi bir kabloyu” değil de, “bağlantının düğümlendiği en kritik güzergahları” kopardığında etkinin çok daha büyük olacağı anlamına geliyor.

Barındırma altyapısında ise hassasiyet daha yüksek. Düğüm sayısı bakımından ilk 5 barındırma sağlayıcısı olan Hetzner, OVH, Comcast, Amazon, Google Cloud’u hedef aldığınızda, yönlendirme kapasitesinin sadece yüzde 5’ini devre dışı bırakmak bile benzer büyüklükte bir şok yaratabiliyor. Bu bulgu, tehdit modelinin tamamen değiştiğine işaret ediyor. Rastgele arızalar ‘doğanın olayı’ sayılırken, kilit kabloları ya da belli başlı hosting sağlayıcılarını hedeflemek, devlet aktörleri, regülasyon kaynaklı eşzamanlı engelleme ya da kasti kesinti gibi senaryoları gündeme getiriyor. Araştırma, Bitcoin’in aynı anda hem “çoğunlukla iyi dayandığı rakiplerle” hem de “hala gerçekçi risk oluşturan tehditlerle” karşı karşıya olduğunu gösteren bir ‘harita’ çizmiş oluyor.

Araştırma, Bitcoin(BTC) ağının zaman içinde nasıl toparlanma gücü kazandığını veya kaybettiğini de inceledi. Ortaya çıkan tablo doğrusal değildi. 2014–2017 döneminde Bitcoin ağı coğrafi olarak görece daha dağınıktı ve ‘kritik arıza eşiği(critical failure threshold)’ 0,90–0,92 bandıyla en yüksek seviyesindeydi.

Buna karşılık 2018–2021 yılları arasında ağ hızla büyürken coğrafi yoğunlaşma arttı ve dayanıklılık da hızlı şekilde azaldı. Özellikle 2021’de Doğu Asya bölgesinde madencilik yoğunluğu zirveye ulaştığında, eşik 0,72’ye kadar gerileyerek en düşük noktasını gördü. Ardından Çin’in madenciliğe getirdiği yasak (Çin madencilik yasağı), madencilik gücü ve düğüm dağılımının yeniden şekillenmesine neden oldu. Bu sayede 2022’de kritik eşik 0,88 seviyesine kısmen toparlandı ve 2025’te 0,78 civarında istikrar kazandığı gözlendi. Böylece coğrafi ve altyapısal dağılım güçlendikçe esnekliğin arttığı, altyapı, hizmet sağlayıcı veya belirli bölgelere yığılma olduğunda ise kırılganlığın yükseldiği sayısal olarak doğrulandı.

Alışılmış beklentilerin tersine çıkan sonuçlar da var. 2025 itibarıyla Bitcoin düğümlerinin yüzde 64’ünün TOR kullandığı ve bu nedenle fiziksel konumlarının doğrudan tespit edilemediği hesaplandı. Uzun süre bu durum için, “Konum görünmezliği aslında bölgesel yığılmayı maskeleyip ağı kırılgan hale getirebilir” endişesi dile getiriliyordu.

Fakat araştırma ekibi, geliştirdikleri 4 katmanlı modelle tam tersini gösterdi. TOR aktarıcı (relay) altyapısı büyük ölçüde Almanya, Fransa ve Hollanda’da yoğunlaşmış durumda. Bu ülkeler, aynı zamanda denizaltı kablo ve kara sınırı bağlantıları açısından dünyadaki en sıkı örülmüş ağlardan birine sahip. Dolayısıyla bir saldırganın TOR relay kapasitesini denizaltı kablo kesintileriyle ciddi biçimde zayıflatmaya çalışması, baştan “ayırması en zor” ülkeleri eşzamanlı olarak sarsmak gibi karmaşık bir problemi beraberinde getiriyor. Simülasyonlarda da TOR kullanımı, yalnızca clearnet (normal internet) varsayılan senaryoya kıyasla kritik eşiği 0,02–0,10 arasında yükselterek genel toparlanma gücünü artırdı.

Araştırma ekibi bu durumu ‘uyarlayıcı kendiliğinden örgütlenme(adaptive self-organization)’ olarak yorumluyor. 2019’daki İran internet kesintisi, 2021 Myanmar darbesi sonrası iletişim kontrolleri, 2021 Çin madencilik yasağı gibi sansür ve kısıtlama girişimleri TOR kullanımının keskin biçimde artmasına yol açtı. Merkezi bir karar olmaksızın, topluluk düzeyinde daha sansüre dayanıklı altyapılara yönelme eğilimi güçlendi. Sonuçta bu hareket, Bitcoin’i fiziksel anlamda da koparması daha zor bir ağa dönüştüren bir savunma mekanizmasına dönüştü.

Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasına benzer jeopolitik şoklar ve bölgesel savaşların altyapıyı tehdit ettiği bir dönemde, “Denizaltı kabloları zarar görürse Bitcoin’e ne olur?” sorusu artık salt teorik bir tartışma değil. CCAF’in çalışmasının çizdiği resme göre, rastgele altyapı arızalarıyla Bitcoin(BTC) ağının ciddi biçimde sarsılması pek olası görünmüyor. Buna karşılık, kritik kabloları ve belirli barındırma sağlayıcılarını hedef alan ‘nokta atışı’ senaryolar, hâlâ göz ardı edilemeyecek kadar somut bir risk alanı olarak varlığını koruyor.