AI aracı ticaretinde ödeme yarışını stabilcoinler kazanabilir: Circle ve Coinbase yeni standart peşinde

AI tabanlı ‘aracı ticaret(Agentic commerce)’ kavramı yaygınlaştıkça, ödeme altyapısının kontrolünü kimin elinde tutacağı kripto piyasasında yeni bir tartışma başlığı haline geliyor. Sektör temsilcileri, özellikle ‘AI aracıları’ arasındaki ultra küçük ve otomatik ödemeler için en uygun ‘blokzincir tabanlı para’ biçiminin stabil kripto paralar, yani stabilcoinler olduğunu savunuyor.

Dijital varlık dünyasında son dönemde öne çıkan ortak argüman net. Son birkaç yılda stabilcoinler (özellikle Ethereum(ETH) gibi halka açık blokzincirlerde dolaşan ‘dijital dolar versiyonları’) uluslararası ödeme piyasasına hızla nüfuz etti. Mevcut banka havalelerine kıyasla daha hızlı ve ucuz olduklarını defalarca kanıtladılar. Sektör, buradan bir adım daha ileri giderek, insanların kendisi tıklayarak ödeme yaptığı dönemden, ‘kendi kendine işlem yapan AI aracıları’nın çoğaldığı döneme geçildikçe stabilcoinlerin avantajlarının zirveye ulaşacağını öne sürüyor.

Bu yaklaşımın merkezinde Circle Internet(CRCL) ve Coinbase(COIN) gibi şirketler yer alıyor. Circle, piyasa değerine göre ikinci büyük stabilcoin ihraççısı konumunda. Coinbase tarafındaki mühendislik ekibi ise AI aracı ödemelerine odaklanan ‘x402’ ödeme protokolünün geliştirilmesine öncülük ediyor. Bu alan, son dönemde ‘agentic finance’ (aracı finans) başlığı altında daha kapsamlı şekilde tartışılıyor.

Circle strateji sorumlusu(CSO) ve küresel politika başkanı Dante Disparte, “Stabilcoinler nasıl 24 saat açık, sürtünmesiz ve sınır ötesi ödemeler sayesinde büyüme ivmesi yakaladıysa, aracı ticaretin de yalnızca dolara endeksli tokenlerin karşılayabildiği özgün gereksinimleri var” diyor. Onun vurguladığı iki temel özellik, koşullu para transferi gibi kuralların baştan gömülebildiği ‘programmability’ (programlanabilirlik) ve birden çok işlemin sırayla bağlanıp yürütülebildiği ‘composability’ (birleştirilebilirlik).

Disparte, bir röportajda “İlk olarak, dışarıdan bakıldığında zararsız görünen stabilcoin özelliklerinin, yani programlanabilirlik ve birleştirilebilirliğin kullanılabilmesi gerekiyor” diyerek başlıyor ve şöyle devam ediyor: “İkincisi, stabilcoinlerin üzerinde var olduğu blokzincir defterinin, aracıların referans aldığı ortak bir standart haline gelmesi önemli.” Basitçe anlatmak gerekirse, AI aracıları birbirlerine para gönderip alırken aynı kuralları ve doğrulanabilir kayıtları paylaşmak zorunda. Disparte, bu yüzden blokzincir tabanlı ödeme raylarının bu dünya için doğal bir zemin oluşturduğunu savunuyor.

Buna karşılık, AI geliştiricilerinin kripto paralara bakışı henüz homojen değil. Bazı geliştiriciler kripto ekosistemine mesafeli duruyor ya da yalnızca izlemekle yetiniyor. Örneğin AI aracı ‘OpenClaw’un geliştiricisi Peter Steinberger, kamuoyu önünde açıkça kripto karşıtı bir pozisyon almış durumda ve kriptoyla ilgili yorum taleplerini de reddettiği biliniyor.

Catana Labs ortak kurucusu ve aynı zamanda Circle’ın kurucu ekibinden Sean Neville, “AI geliştirme ve mühendislik topluluklarında, kriptoya dair görüşü son derece olumsuz olan insanlarla da birlikte çalıştım” diyor. Neville, stabilcoinlerin belli ölçüde ‘escape velocity’ (kaçış hızı) yakaladığını teslim ediyor, ancak AI geliştiricilerinin özellikle ‘meme coin’ler ve Ponzi tipi dolandırıcılıklar nedeniyle kriptoya karşı genellikle olumsuz bir algıya sahip olduğuna dikkat çekiyor.

Aracı finansın en önemli özelliklerinden biri, ‘micro transaction’ (mikro işlem), daha da ötesi ‘nano payment’ (nano ödeme) olarak adlandırılan, son derece küçük tutarlı ödemeler. Bazı işlemlerde insanlar arka planda yetkiyi elinde tutsa bile, fiili ödeme bizzat AI aracıların kendi aralarında otomatik biçimde gerçekleşebiliyor. Bu yapı, ChatGPT gibi bir arayüze alışveriş sepeti ve kredi kartı bağlamakla aynı şey değil; tam tersine, arka planda sürekli ve otonom çalışan ödeme akışları gerektiriyor.

Neville, kısa vadede aracı sistemlerin hem kripto hem de kart tabanlı ödemeleri birlikte kullanmasını bekliyor. Fakat uzun vadede, “kredi kartı ağlarının işlemek için tasarlanmadığı ‘cent altı’ çok sık tekrarlanan işlemlerin artacağı” öngörüsünde bulunuyor. Ona göre AI, 24 saat çalışan programlanabilir ödeme raylarını kullanarak sınır ötesi para akışını sıradan bir olguya dönüştürdüğünde, bu yapıyı stabilcoin dışında bir araçla hayata geçirmek oldukça güç. Stabilcoinler, dolara endeksli yapıları sayesinde fiyat oynaklığını azaltırken, blokzincir üzerinde otomatik ödeme koşullarını uygulayabilen bir araç olarak öne çıkıyor.

ABD’de stabilcoinlere yönelik düzenleyici çerçevenin giderek netleşmesi sektörde olumlu bir gelişme olarak görülüyor. Ancak Neville, bu dönemde yeni bir zorluk olarak ‘çok sayıda protokolün aynı anda ortaya çıkması’ ve ‘ortak standart eksikliğini’ gösteriyor. Eğer aracıların birbirlerine ödeme yapma yöntemleri şirketten şirkete, protokolden protokole değişirse, pazarın büyümesi zorlaşacak. Bu da mikro ödeme temelli yeni pazar yerlerinin oluşumunu geciktirebilir.

Neville, “Aracıların birbirine para gönderme yöntemi için çok sayıda seçenek var. Fakat ödemelerin nasıl çalışması gerektiği konusunda bir uzlaşı sağlanamazsa, hiçbir pazar yerini ayağa kaldırmak kolay olmayacak” diyor. “Aracı ekosisteminde SSL’e denk bir standart görmek isterim. Herhangi bir şirketin mülkiyetinde olmayan, herkesin aynı birlikte çalışabilir standart üzerinde inşa yapabildiği bir yapı ideal olur” diye ekliyor. Burada sözünü ettiği SSL, web sunucusu ile kullanıcı tarayıcısı arasındaki bağlantıyı şifreleyen standart bir güvenlik teknolojisi.

AI aracı ödemeleri tartışmalarında sıkça anılan Coinbase’in ‘x402’ protokolü ise çoğu zaman yalnızca ‘aylık işlem hacmi’ bağlamında değerlendiriliyor. Coinbase geliştirici platformu mühendislik sorumlusu ve x402’nin ortak kurucusu Erik Reppel, “Asıl mesele bir ayda gerçekleşen işlem sayısı değil; internetin ekonomik modelinin kökten değişmesi” diyerek bu bakışı reddediyor.

Reppel, “Bugün kullanıcılar tarayıcıyla bir web sitesine girip içeriği doğrudan tüketiyor. Bunun yerini giderek aracı ve sohbet tabanlı arayüzlerin aldığı bir dünyaya kaydıkça, internetin temel gelir modeli kırılacak” diyor. Şu anda reklamlar, büyük ölçüde ‘içeriğin bedelini’ kullanıcı adına ödeyen mekanizma işlevi görüyor. Oysa Reppel’e göre yakın gelecekte, bir AI aracı belirli bir web sitesini taradığında veya belli bir özelliği çağırdığında, siteye birkaç cent ya da centin çok daha altında doğrudan ödeme yapabileceği bir yapı mümkün hale gelecek.

Teorik olarak bir geliştirici, Visa gibi kart ağlarıyla sıkı entegrasyon kurup sayısız sanal kart üreterek benzer bir sistemi kartlarla da kurgulayabilir. Ancak Reppel, stabilcoinlerin farkını şu sözlerle özetliyor: “Stabilcoinler herkesin programlayabileceği bir yapıya sahip. Dünyanın herhangi bir yerindeki herkes, istediği kadar cüzdan oluşturabilir ve bu cüzdanlar aracılığıyla aracıların fonlarını tamamen ayırıp izole edebilir.” Buradaki amaç, aracıların doğrudan kart limitlerine erişmesini ya da kart bilgilerini kurcalamasını gerektirmeyen, ‘izole ve programlanabilir fonlar’ yaratmak.

Tartışmanın bir diğer boyutu, düzenleyici gereklilikler. Neville, “Finansal kimliği olmayan sayısız aracı ve botun bulunduğu bir ortamda, düzenlenmiş para transferini nasıl uygulayacağımız en zor soru” diyor. Amaç, ‘kötü niyetli botları’ sistemin dışında tutarken, güvenilir aracılara çok net yönergeler ve politikalar uygulamak. Böylece bu aracıların kuralları dolanmasının önüne geçmek hedefleniyor.

Neville’in sunduğu çözüm önerisi yine stabilcoinlerin ‘programmable money’ (programlanabilir para) niteliğine dayanıyor. Kriptografi ve ilgili teknolojilerin, doğrulanabilirlik ve denetlenebilirlik özelliklerini güçlendirebileceğini vurguluyor. “Hangi protokolü, hangi cüzdan veya hesap altyapısını kullanırsanız kullanın; önemli olan, aracıların belirlenmiş kurallar dahilinde çalışmasını sağlayan kimlik ve politika kontrolünü oluşturmak” diye ekliyor.

Piyasada, AI’nın ödemede doğrudan ‘özne’ haline geldiği anda, ücret yapısından ödeme standartlarına, hatta düzenleyici çerçeveye kadar pek çok unsurun aynı anda yeniden şekillenebileceği yorumları yapılıyor. Stabilcoinler, uluslararası para transferlerindeki boşluğu nasıl doldurduysa, şimdi de aracı ticaret alanında ortaya çıkacak yeni rekabette ‘ödeme rayı’ olarak öne çıkabilecek güçlü bir aday olarak görülüyor.