Benzin 4 Doları Aştı, Trump İran Baskısının Faturasını Savundu

Donald Trump, İran'ın nükleer programını caydırmak için Amerikalıların daha yüksek benzin fiyatlarını göze alması gerektiği yönünde bir mesaj verdi. Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim ham petrol ve benzin fiyatlarını yukarı iterken, jeopolitik risk hem tüketici harcamalarına hem de riskli varlıklara yönelik iştaha birlikte sirayet ediyor.

Başkan Trump, 15'inde (yerel saatle) New York'un Garden City ilçesinde yaptığı konuşmada İran'ı caydırma politikasını benzin fiyatlarındaki yük ile ilişkilendirdi. Barron's'a göre Trump aynı konuşmada Hürmüz Boğazı üzerinde ABD'nin denetim hakkını savundu; savaş bittikten sonra boğazı ABD toprağı ilan edebileceklerine dair bir açıklama da yaptı.

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan ve Orta Doğu petrolünün taşınmasında kilit rol oynayan bir güzergah. Bu rotada geçiş aksaklığı ya da askeri gerilim büyüdükçe petrol fiyatına 'risk primi' ekleniyor; bu da rafinaj ve taşıma maliyetleri üzerinden benzin fiyatına baskı oluşturuyor.

Amerikan Otomobil Birliği'nin (AAA) verilerine göre, ayın 2'sinde ABD genelinde normal benzinin galon başına ortalama fiyatı 4,0960 dolara ulaştı. AAA, 30 Temmuz'da yaptığı açıklamada da ulusal ortalamanın 4,09 dolar olduğunu belirtmiş, Hürmüz Boğazı çevresindeki istikrarsızlığın petrol fiyatlarını desteklediğini vurgulamıştı.

Denizde gerilim de sürdü. AP'nin 15'inde (yerel saatle) verdiği habere göre, Abu Dabi'nin devlete ait petrol şirketi ADNOC'un işlettiği iki tanker, Hürmüz Boğazı'ndan geçerken drone saldırısına uğradı. Can kaybı yaşanmazken Birleşik Arap Emirlikleri saldırının arkasında İran'ın olduğunu öne sürdü.

İran ise ABD'nin boğaz üzerindeki denetim iddiasını ve Amerikan yorumunu reddederek kendi egemenlik hakkını savundu. Bu gelişme artık yalnızca bir enerji fiyatı meselesi değil; ABD ile İran'ın boğaz denetimi ve geçiş düzeni konusunda karşı karşıya geldiği bir diplomasi ve güvenlik krizine dönüştü.

Beyaz Saray'ın mesajı da bir ay içinde değişti. Beyaz Saray, 19 Haziran'da ABD ile İran arasındaki mutabakat muhtırasının İran'ın nükleer silah edinmesini engelleyeceğini ve Hürmüz Boğazı'nda serbest seyrüseferin yeniden başlayacağını duyurmuştu. Ancak 28 Temmuz'da yayımlanan açıklamada Trump'ın ABD donanmasının boğaz denetimini ve İran'a yönelik 'azami baskı' politikasını vurguladığı belirtildi.

Mutabakat ve denetim iddiaları iç içe geçince piyasalar artık açıklamalardan çok gerçek geçiş trafiğini ve petrol fiyatı seyrini izliyor. Kamuya açık gemi takip verileri, gemiler konum vericilerini kapattığında gerçek trafik hacmini tam yansıtamayabiliyor; bu yüzden geçiş hacmi yorumlarında temkinli olmak gerekiyor.

ABD ekonomisine enerji fiyatı yükü zaten yansımış durumda. Amerikan Merkez Bankası (Fed), Temmuz ayı para politikası raporunda yüksek benzin fiyatlarının tüketici harcamaları üzerinde baskı oluşturduğunu belirtti.

Benzin fiyatı, ABD'li tüketicinin hissettiği enflasyon ile siyasi kamuoyuna doğrudan dokunan bir gösterge. TokenPost daha önce Trump'ın ekonomi mesajının enflasyon ve benzin fiyatı yükü altında sarsıldığını aktarmıştı. Bu son açıklama da hem bir dış politika mesajı hem de hane halkı yükü tartışmasını körükleyen bir çıkış olarak okunuyor.

Petrol fiyatı yükseldiğinde lojistik ve üretim maliyetleri üzerinden diğer ürün fiyatlarına da baskı oluşuyor. Merkez bankaları açısından enerji fiyatındaki artışın geçici bir şok mu yoksa enflasyon beklentilerine mi sirayet ettiği, faiz kararlarını doğrudan etkileyebiliyor.

Kripto para piyasasının doğrudan tepkisi ise sınırlı kaldı. CoinDesk'in 27 Temmuz'daki haberine göre, ABD ile İran arasındaki gerilimin hafiflemesiyle petrol geriler ve riskli varlıklar toparlanırken Bitcoin(BTC) istikrarlı bir seyir izledi. Aynı kaynağın 13 Temmuz haberinde ise savaş kaynaklı satış baskısına rağmen BTC'nin 63.800 dolar civarını koruduğu aktarılmıştı.

Bu nedenle Hürmüz değişkenini doğrudan BTC fiyatından çok; petrol fiyatı, enflasyon ve faiz beklentileri üzerinden risk iştahını etkileyen bir unsur olarak okumak daha isabetli görünüyor. TokenPost, daha önce Bitcoin piyasasının Orta Doğu kaynaklı değişkenlerden çok ABD ekonomik verilerine daha duyarlı tepki verdiğini aktarmıştı.

Küresel yatırımcılar için de bir bağlantı noktası var. Uluslararası petrol fiyatı yükseldiğinde ithalat fiyatları, döviz kuru ve faiz beklentileri birlikte hareket edebiliyor; bu da yerel borsalarda ve kripto para işlem psikolojisinde dalgalanmalara yol açabiliyor. Yine de bu açıklamanın tek başına belirli bir varlık fiyatının yönünü belirlediğini söylemek için yeterli veri yok.

Bu açıklamanın özü tek bir fiyat tahmini değil, İran'ı caydırma politikasının bedelini kimin ödeyeceği tartışması. Trump, İran'ı caydırmanın gerekliliğini öne sürerken, AAA ve Fed verileri benzin fiyatı ve enerji enflasyonu yükünün zaten tüketiciye yansıdığını gösteriyor.