4 kata çıkabilecek navlun: İran ambargosunda Hürmüz baskısı büyüyor

İran'ın ekonomi çevrelerinden gelen bir uyarıya göre, ABD'nin İran limanlarına yönelik ablukası, İran ile Çin arasındaki konteyner taşımacılığı maliyetini konteyner başına 3.000 dolardan (yaklaşık 4,25 milyon won) 12.000 dolara (yaklaşık 16,98 milyon won) kadar yükseltebilir. Deniz taşımacılığının tıkanması ve kara yolu güzergâhlarının uzaması, yalnızca İran'ın iç maliyetlerini değil Hürmüz Boğazı(Strait of Hormuz) üzerinden geçen enerji lojistiğini de zorlayabilir.

Fortune dergisinin haberine göre, İran-Çin Ortak Ticaret Odası Başkanı Majidreza Hariri, "ablukanın sonuçları doğrudan bir savaşın sonuçlarını fazlasıyla aşıyor" dedi. Hariri, "bugün yapılabilecek en kötü şey, deniz ablukasının aşılabileceğine inanıp abluka sürerken ülkeyi eskisi gibi yönetmeye çalışmak" diye ekledi. Hariri'nin sözleri, ablukanın etkisinin kısa vadeli bir aksaklıktan çok daha kapsamlı görüldüğünü ortaya koyuyor.

Hariri, İran'ın güneyindeki limanlardan yıllık 2 milyon konteyner geçtiğini belirterek, kara yoluna kayış nedeniyle oluşacak ek taşıma maliyetini yılda 18 milyar dolar (yaklaşık 25,47 trilyon won) olarak hesapladı. Bu rakamın Hariri'nin kendi hesaplamasına dayandığını, bağımsız bir denetimden geçmediğini ya da resmi bir istatistik olarak açıklanmadığını belirtmek gerekiyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı'nın kamuya açık kayıtları da Hariri'yi İran-Çin Ticaret Odası Başkanı olarak gösteriyor, yani unvanı resmi kaynaklarla doğrulanabiliyor. Ancak bu kayıtlarda ablukanın kripto para veya yarı iletken sektörüyle doğrudan bağlantılı olduğuna dair herhangi bir ifade yer almıyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran limanlarına giden ve buradan çıkan tüm deniz trafiğine yönelik ablukanın Kore saatiyle (UTC+9) 13 Nisan saat 23.00'ten itibaren uygulanacağını duyurdu. Komutanlık aynı açıklamada, İran dışındaki limanlara giden gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini engellemeyeceğini de vurguladı.

Buna göre ablukanın hedefi İran limanlarına giriş çıkış yapan gemiler. Bu, Hürmüz Boğazı'nın tamamen kapatıldığı yönündeki bir açıklamadan farklı, ama İran'ın liman trafiği doğrudan baskı altında.

CENTCOM, abluka başladıktan sonraki 72 saat içinde 14 geminin ABD ordusunun talimatıyla rotasını değiştirdiğini açıkladı. 23 Mayıs'ta ise 100 ticari geminin geri çevrildiğini, 4 geminin etkisiz hale getirildiğini ve insani yardım taşıyan 26 geminin geçişine izin verildiğini bildirdi.

Bu gelişme, TokenPost'un daha önce yayımladığı ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer riskinin enerji ve riskli varlık piyasaları için bir değişken haline gelebileceğini ele alan haberin devamı niteliğinde. O haberde de ablukanın hedefinin İran limanları ve kıyı bölgeleri arasında sefer yapan gemiler olduğu, İran dışındaki limanlar arasında sefer yapan gemilerin seyrüseferinin kısıtlanmadığı aktarılmıştı.

ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre, 2025'in ilk yarısında Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama 20,9 milyon varil petrol ve sıvı yakıt geçti. Bu miktar, dünya petrol ve sıvı yakıt tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geliyor.

EIA, aynı dönemde Hürmüz'den geçen ham petrol ve kondensatın yüzde 89'unun Asya piyasalarına gittiğini, Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore'nin toplamda bu miktarın yüzde 74'ünü aldığını açıkladı. Bu tablo, ablukanın yalnızca İran'ın iç meselesi olmadığını gösteriyor.

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan başlıca petrol ve sıvı yakıt taşıma güzergâhı. Bu boğazda seyrüsefer riski büyüdükçe gemi sigorta primleri, navlun ücretleri ve alternatif güzergâh maliyetleri birlikte hareket ediyor; enerji ithalatçısı ülkelerin tedarik maliyetleri de bundan etkileniyor.

AP'nin haberine göre İran ekonomisi gıda, ilaç ve temel ihtiyaç ürünlerinde fiyat artışı, istihdam kaybı ve işletme kapanma baskısıyla karşı karşıya. Abluka ve yaptırımlar uzadıkça şirketlerin taşıma maliyetleri yaşam pahalılığına ve istihdama da yansıyor.

Reuters, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun ABD ve müttefiklerine fayda sağlayan diğer ihracat güzergâhlarını da kapatabileceği uyarısının ardından petrol fiyatının yaklaşık yüzde 2 yükseldiğini aktardı. Piyasa, hem deniz kontrolünün kapsamını hem de İran'ın olası karşı adımlarını fiyatlara yansıtıyor.

Kripto para piyasasıyla doğrudan bağlantı şimdilik sınırlı. Hariri'nin açıklamaları tek başına, ablukanın Bitcoin(BTC) veya Ethereum(ETH) fiyatları üzerinde nasıl bir etki yaratacağını söylemek için yeterli bir dayanak sunmuyor.

Yine de Hürmüz Boğazı, Asya'daki enerji ithalatçısı ülkelerin taşıma maliyetlerini ve petrol fiyatlarını hareket ettiren bir güzergâh. Riskli varlıklara olası yansımayı görmek için petrol fiyatları, dolar likiditesi ve jeopolitik haber akışının birlikte izlenmesi gerekiyor.