100 Kat Vaadiyle Dolandırılan Kripto Mağdurları Yeni Yatırımcı Topluyor

Borsaya kayıtlı olmayan kripto paralarla yürütülen çok katmanlı yatırım dolandırıcılığı, mağdurları yeni yatırımcı toplayan kişilere dönüştüren bir yapıya evriliyor. ‘Borsaya girince onlarca hatta 100 kat değer kazanır’ vaadiyle para yatıran yatırımcılar, şikayeti ertelerken bir yandan da çevrelerinden yeni para topluyor.

Yonhap Haber Ajansı, 16'sında (yerel saatle) Seul metrosunun 2 numaralı hattında yer alan Seolleung istasyonu çevresinde borsaya kayıtlı olmayan kripto para yatırımcısı toplayan A isimli kişinin hikayesini aktardı. Seolleung istasyonu çevresi, çok katmanlı yatırım toplama faaliyetlerinin sık görüldüğü bölgelerden biri olarak biliniyor. Sahada görüşülen A, kendisinin de 60 milyon won zarara uğradığını söyledi.

A, ‘borsaya kayıtlı olmayan kripto paraya yatırım yapılırsa büyük para kazanılabileceğini’ söyleyerek yatırımcı topluyordu. Ancak kendisinin de farklı bir borsaya kayıtlı olmayan kripto para yatırımında dolandırıldığını, bu konuda henüz şikayette bile bulunamadığını öne sürdü.

A'nın yatırımcılara önerdiği kripto para da kendisinin zarar ettiğini söylediği kripto para da, kripto para verilerini ve proje bilgilerini sunan platform CoinMarketCap'te aratıldığında bulunamayan, varlığı belirsiz projelerdi.

CoinMarketCap'te görünmemesi tek başına dolandırıcılık kanıtı sayılmaz. Ancak sıradan bir yatırımcının dolaşım bilgisini, işlem görme olasılığını ve ihraç eden tarafı doğrulaması zor olduğundan, bu durum bir risk sinyali olarak değerlendiriliyor.

Sorunun kaynağında mağdurların şikayeti geciktirmesi yatıyor. Borsaya kayıtlı olmayan kripto para yatırımcıları çoğunlukla ‘parayı yakında geri vereceğiz’, ‘biraz daha beklerseniz anaparanızı ve kazancınızı alacaksınız’ sözleriyle oyalanıp şikayette bulunmayı erteliyor.

Bu süreçte zarar eden yatırımcı, kaybını telafi etmek için tanıdıklarını sisteme çekince mağdur ile tanıtım elemanı arasındaki sınır bulanıklaşıyor. Zarar tek bir kişide kalmıyor; aile, arkadaş ve iş çevresi üzerinden yayılarak büyüyebiliyor.

Busan'da borsaya kayıtlı olmayan kripto para işiyle uğraştığını söyleyen B de benzer bir yapıyı anlattı. B, aracı C'nin ‘kripto para borsaya girerse birkaç yüz kat değer kazanır’ sözüne kanarak birden fazla kripto paraya onlarca milyon won yatırdığını, sonunda dolandırıldığını belirtti.

B daha sonra kripto para işine girdiğini, bu süreçte tanıdıklarının parasının da sisteme dahil olduğunu söyledi. Yatırdığı büyük tutar yüzünden şikayette bulunamadan altı ay, bir yıl beklediğini ve durumun bugüne kadar sürdüğünü ifade etti.

Bu yöntem, borsaya kayıtlı olmayan kripto paralardaki bilgi asimetrisinden besleniyor. Borsaya girmeden önceki kripto paralarda fiyatlandırma, ihraç eden taraf, dolaşım planı ve borsa incelemesinin durumu dışarıdan doğrulanması genellikle zor oluyor.

Yatırımcı toplayanlar ‘büyük borsaya kayıt’, ‘erken yatırım fırsatı’ ve ‘anaparayı geri kazanma imkanı’ gibi ifadeleri öne çıkarıyor. Ancak gerçek bir borsa kaydı sözü ya da kazanç garantisi çoğu zaman doğrulanamıyor; borsaya girme beklentisi yatırım kararını etkileyen bir araç olarak kullanılıyor.

Blok zinciri uyum (compliance) alanında faaliyet gösteren Bonanza Factory'den bir yetkili, “bu tür dolandırıcılıklar çoğu zaman en baştan soruşturma ve yasal takipten kaçacak şekilde tasarlanıyor” dedi. Şikayetin gecikmesi, para izleme ve dondurma için gereken erken zaman dilimini daralttığı belirtiliyor.

Tiger Research Araştırma Merkezi Başkanı Yoon Seung-sik, “kripto paralar borsaya girince 10 kat, 100 kat değer kazanır demek hâlâ kolay bir söylem” dedi. Yoon, “dolandırıcılar bu noktayı kullanarak yatırımcıların FOMO'sunu (fear of missing out - kaçırma korkusu) tetikliyor” diye ekledi. Yoon ayrıca yurt içi ve yurt dışındaki büyük borsaların listeye alma konusunda önceden söz vermediğini ya da garanti vermediğini belirterek, “büyük bir borsaya kesin kayıt olacağı” yönünde tanıtım yapan projelerin yüzde 99,9 oranında dolandırıcılık olduğunu söyledi.

TokenPost daha önce, gerekli şikayet koşullarını yerine getiren Arizona'daki kripto para ATM'si dolandırıcılığı mağduru 35 kişinin zararının tamamının iade edildiği bir vakayı aktarmıştı. Şikayet şartlarını karşılayan kripto ATM dolandırıcılığı mağdurlarının zararının tamamen karşılandığı örnekler bulunduğundan, erken şikayet ve kayıtların saklanması zarar telafisinin ilk adımı olabiliyor.

Bu olay, kripto para fiyat dalgalanmasından çok yatırımcı toplama yapısındaki sorunla ilgili görünüyor. Zarar oluştuysa toplama süreci, para transferi yapılan hesap, cüzdan adresi, yatırım tanıtım materyalleri ve yazışma kayıtlarının saklanarak yetkili mercilere şikayet sürecinin başlatılması gerekiyor.