100 binden fazla türev model: Çin'in AI veri döngüsü uyarısı

Çin'in yapay zeka (AI) rekabet gücünün, yüksek performanslı çip erişiminden çok, sanayi sahasında tekrar tekrar biriken veriye dayandığı yönünde bir değerlendirme ABD Kongresi'ne bağlı bir danışma kurumundan geldi.

ABD-Çin Ekonomi ve Güvenlik İnceleme Komisyonu (USCC), 23 Mart'ta yayımladığı 'Two Loops: How China's Open AI Strategy Reinforces Its Industrial Dominance' başlıklı raporda Çin'in AI stratejisini açık model yayılımıyla sanayi sahasına yerleştirmenin birleşimi olarak tanımladı. Rapora göre Çinli AI şirketleri model ağırlıklarını ve kodlarını geniş çapta paylaşıyor, bunları düşük maliyetle sahaya yerleştiriyor ve kullanım verisi yeniden model geliştirmeye dönüyor.

USCC'nin öne sürdüğü iki temel kavram 'dijital döngü' ve 'fiziksel döngü'. Dijital döngü, açık modelin yaygınlaşmasıyla türev modellerin ve kullanıcı verisinin artmasını, bu akışın da model geliştirme ve benimsenmeyi büyütmesini ifade ediyor. Fiziksel döngü ise üretim, lojistik, robotik ve araştırma sahalarına AI girmesiyle gerçek dünya sanayi verisinin birikmesi sürecini kapsıyor.

Raporda, Alibaba(BABA)'nın Qwen model ailesinin, raporun yayım tarihi itibarıyla Hugging Face üzerinde 100 binden fazla türev model ürettiği belirtildi. Bu rakamın platform verilerine ve zamana göre değişebileceği, ancak Çin'in açık model ekosisteminin yayılma hızını gösteren bir gösterge olarak sunulduğu ifade edildi.

Sorun, ABD'nin mevcut önleminin yeterli olmayabileceği noktasında düğümleniyor. ABD 2022'den bu yana Çin'in ileri AI çiplerine erişimini sınırlıyor. Ancak USCC, ihracat kontrollerinin esas olarak büyük modellerin eğitimi için gereken çipleri hedef aldığını, halihazırda sahaya yerleştirilmiş modellerin fabrika ve lojistik ağlarında veri biriktirdiği fiziksel döngüyü doğrudan engellemenin zor olduğunu belirtti.

Çin'in veri politikası da bu akışla örtüşüyor. Çin hükümeti 2022'den bu yana veriyi bir üretim faktörü olarak ele alan bir düzenleme yapısı kurmaya çalıştı, 2024'te ise kamu verisinin geliştirilip kullanılmasını ve şirketlerin veri kaynaklarını daha geniş kullanmasını içeren belgeleri art arda yayımladı. USCC, bu kurumsal altyapının Çin'in sanayi AI yerleşimini desteklediğini yorumladı.

Açık ağırlıklı model, eğitilmiş ağırlıkların paylaşıldığı ve geliştiricilerin indirip kullanabildiği veya ayarlayabildiği bir AI modeli anlamına geliyor. Kapalı modellere göre dağıtımı ve özelleştirilmesi daha kolay olsa da güvenlik incelemesi ve fikri mülkiyet yönetimi daha zor olabiliyor. Raporun vurgusu, Çinli şirketlerin bu yöntemi seçmesiyle tek model performans yarışının ötesine geçilip kullanım sahasının kendisinin bir veri tedarik zincirine dönüşebileceği yönünde.

Sahadaki tepki basit bir uyarı söylemine indirgenmiyor. Reuters, USCC Başkan Yardımcısı Michael Kuiken(Michael Kuiken)'in ABD ile Çin arasında bedenlenmiş (embodied) AI alanında bir 'yerleştirme açığı' bulunduğunu söylediğini aktardı. Bu, yalnızca model performansının değil gerçek saha uygulama ölçeğinin de rekabet farkı yaratabileceği anlamına geliyor.

Siemens(SIE) CEO'su Roland Busch(Roland Busch), Çin kaynaklı açık kaynak AI'yı sanayi otomasyonu modellerinin eğitiminde kullanmanın 'hiçbir dezavantajı olmadığını' söyledi. Bu ifade, maliyet ve özelleştirme kolaylığının şirketlerin fiili tercihini yönlendirdiği şeklinde yorumlanabilir.

Buna karşılık ABD içindeki düzenleme tartışmaları güçleniyor. Axios, 14 Ağustos'ta açık modellerin ilk düzenleme çerçevesinin dışında kaldığını, ancak performans arttıkça yeniden hükümet incelemesinin kapsamına girdiğini yazdı. ABD'nin kapalı sınır AI modelleri için ön inceleme tartışması da aynı politika gündeminin bir uzantısı.

Yine de Çin'in üstünlüğünü yalnızca veri birikimine bağlamak güç. Son haberlerde Çin'deki bazı araştırma kurumları ve şirketlerin ABD'li sınır modellerinin çıktılarını kullanarak kendi modellerini eğittiği iddiası da gündeme geldi. Şu anki rekabet tablosunda veri birikimi, açık model yayılımı, fikri mülkiyet tartışması ve çip ihracat kontrolleri aynı anda iç içe geçmiş durumda.

Küresel piyasalarla dolaylı bir bağlantı da var, çünkü AI model rekabeti veri merkezi, yüksek bant genişlikli bellek (HBM) ve bulut altyapısı talebiyle iç içe geçiyor. Daha önce AI bellek rekabetinde HBM payının anlamını ele almıştık.

Kripto para piyasasıyla doğrudan bağlantı şimdilik sınırlı. AI altyapısı ile riskli varlık iştahının birlikte hareket ettiği dönemler olsa da, USCC raporu Çin'in AI stratejisini ve ABD'nin politika tepkisini ele alan bir belge. Bitcoin(BTC) ve Ethereum(ETH) gibi kripto paraların fiyatına veya fon akışına etkisi için ayrı bir veri teyidi gerekiyor.

USCC raporu, ABD'nin yalnızca çip erişimini kısıtlayarak Çin'in AI rekabet gücünü kontrol etmesinin zor olduğunu, sanayi verisinin model geliştirmeye geri döndüğü yapının politika incelemesine alınması gerektiğini öne sürdü. ABD'de açık AI düzenlemesi tartışması Ağustos 2026 itibarıyla da sürüyor.

Doğrulama için kullanılan kaynaklar: USCC raporu, Reuters yayını (Investing.com üzerinden), Çin hükümeti belgesi, Axios.