2. reaktör durduruldu: Tuna’da su azalınca Romanya linyite döndü

Romanya'nın Cernavodă nükleer santralinde 2. reaktör, Tuna Nehri'ndeki su seviyesinin kritik düzeye inmesi üzerine 'kontrollü durdurma' işlemiyle devre dışı bırakıldı. Hükümet elektrik açığını linyit santralleri ve ithal enerjiyle kapatmaya çalışıyor. Tam kapasitede çalıştığında Romanya'nın elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 20'sini karşılayan santral, bu kez iklim koşulları yüzünden sekteye uğradı.

Nuclearelectrica, Bükreş Menkul Kıymetler Borsası'na (BVB) yaptığı açıklamada Tuna Nehri'nin su seviyesinin ciddi biçimde düştüğünü ve bu nedenle Cernavodă 2. reaktörün kontrollü olarak durdurulabileceğini bildirdi. 1. reaktör ise Temmuz sonunda güvenlik gerekçesiyle zaten durdurulmuştu.

Şirket 30 Temmuz'da 2. reaktörün çalışmaya devam edebileceğini açıklamıştı; ancak Tuna'daki su seviyesi daha da düşünce reaktör kontrollü olarak durduruldu. AP'ye göre Cernavodă santrali, normal kapasitede çalıştığında Romanya'nın elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 20'sini tek başına karşılıyor.

Cernavodă santrali, reaktörleri soğutmak için Tuna Nehri'nin suyunu kullanıyor. Sıcak hava dalgası ve yağış azlığı nehir seviyesini düşürdüğünde hem soğutma suyu temini hem de işletme standartlarının karşılanması aynı anda zorlaşıyor.

Bir nükleer santralin kontrollü durdurulması, rutin bakımdan farklı bir durum. Burada sorun ekipman arızası değil, dış su kaynaklarının santralin işletim güvenliğini sarsması; bu da elektrik şebekesinin iklim riskine ne kadar açık olduğunu gösteriyor.

Romanya hükümeti, Ağustos ayı boyunca enerji sektöründe 'ulusal alarm' ilan etti. Romanya Başbakanı ve Enerji Bakanı Vekili İlie Bolojan (Ilie Bolojan), "Zirve saatlerinde elektrik ithalatımız yaklaşık 1700 megavata ulaşıyor" dedi. Açıklama, ülkenin kısa vadede dışa bağımlılığının boyutunu ortaya koyuyor.

Bolojan, Tuna'daki düşük su seviyesi daha da kötüleşirse ithalat ihtiyacının 2500 megavatın üzerine çıkabileceğini söyledi. Hükümet nehir yatağında yapılacak çalışmalar için bütçe ayırırken, Ukrayna ve komşu ülkelerden elektrik ithal etme olasılığını da değerlendiriyor.

Hükümetin müdahalesi üç başlıkta toplanıyor: △linyit santrallerinin yeniden devreye alınması △rüzgâr ve hidroelektrik üretiminin artırılması △zirve saatlerde talebin azaltılması. The Guardian, Romanya hükümetinin 330 megavat kapasiteli bir linyit santralini devreye soktuğunu bildirdi.

Sanayi kesimi de elektrik tüketimini kısıyor. Reuters, Dacia ve Ford'un Romanya'daki üretimi 19 Ağustos'a kadar durdurma kararı aldığını aktardı.

Bu adımın tek başına yaklaşık 200 megavatlık talep azalttığı belirtiliyor. Büyük elektrik tüketicilerinin üretimi kısması kısa vadeli arz-talep dengesine katkı sağlasa da, sanayi üretiminde fiili bir aksamanın yaşandığı anlamına da geliyor.

Linyit, nem oranı yüksek ve ısıl değeri düşük bir kömür türü. Nükleer santraller düşük karbonlu baz yük kaynağı olarak sınıflandırılsa da, bu kez reaktörün durmasıyla oluşan boşluk yeniden linyit santralleriyle kapatıldı.

Avrupa elektrik şebekesi son dönemde sıcak hava dalgaları ve kuraklığa art arda maruz kalıyor. TokenPost daha önce Fransa'da elektrik fiyatlarının, sıcak hava dalgasına bağlı nükleer üretim kısıtlamaları ve artan soğutma talebiyle yükseldiğini aktarmıştı.

Etkiler Romanya sınırlarını da aştı. AP, Macar makamlarının Paks nükleer santralini çalışır durumda tutabilmek için mavna batırma ve nehir yatağına yapı kurma seçeneklerini değerlendirdiğini bildirdi.

Paks santrali de soğutma için Tuna suyunu kullanıyor. Aynı nehri paylaşan Orta ve Güneydoğu Avrupa ülkeleri benzer bir elektrik riskiyle karşı karşıya.

Bu gelişme, Avrupa'daki elektrik maliyetleri, sanayi üretimi ve genel risk iştahı açısından izlenmesi gereken bir tablo sunuyor. Ancak yalnızca Romanya'daki reaktör durmasından yola çıkarak elektrik faturalarına ya da diğer varlık fiyatlarına etkisi konusunda kesin bir sonuca varmak için elde yeterli veri yok.

Maliyetin nihai olarak nasıl yansıyacağı Tuna'nın su seviyesine, ithal elektriğin birim fiyatına ve sanayi kesimindeki üretim kısıtlamasının süresine bağlı. Romanya hükümetinin enerji sektöründeki alarm durumu Ağustos ayı boyunca sürüyor.

Kaynaklar: AP News, Nuclearelectrica/BVB açıklaması, Reuters, The Guardian.