Çin'in veri stratejisine karşı ABD Kongresi'nden 'ulusal veri stratejisi' çağrısı

Çin'in veri kontrolü ve ticarileştirme stratejisi, ABD ile Çin arasındaki yapay zeka(AI) rekabetinin en kritik değişkenlerinden biri haline geldi. ABD Kongresi'ne bağlı bir danışma kurulu, yapay zeka yarışının artık yalnızca çip ve işlem altyapısıyla sınırlı kalmadığını, verinin toplanması ve kullanılması meselesine kadar genişlediğini bildirdi.

ABD-Çin Ekonomik ve Güvenlik İnceleme Komisyonu (U.S.-China Economic and Security Review Commission), yayımladığı raporda Çin'in veriyi 'stratejik bir ulusal varlık' olarak gördüğünü ve bunu verimlilik artışı, istihbarat toplama ve askeri kapasiteyi güçlendirmek için kullandığını açıkladı.

Komisyon, 30 Nisan'da (yerel saatle) 'Çin'in Veri Egemenliği Stratejisinin Genişlemesi' başlıklı bir dinleme oturumu düzenledi. Oturumda Çin'in veriyi teknoloji rekabetinde stratejik bir varlık olarak nasıl konumlandırdığı, yasal, yasa dışı ve gayriresmi yollarla veri elde etme yöntemleri ile bunun ABD'nin ulusal ve ekonomik güvenliğine etkileri ele alındı.

Rapora göre yapay zeka rekabetinin odağı, herkese açık internet verisinden şirket içi operasyon verisine, sektörel verilere ve fiziksel dünyadan toplanan verilere kayıyor. ABD'li büyük yapay zeka şirketlerinin herkese açık internet verisinde bir sınıra dayanmasının ardından, yüksek kaliteli ve özel (herkese açık olmayan) veriye erişimin önemi arttı.

Çin'in bu tür verileri Ulusal Veri İdaresi (National Data Administration) aracılığıyla tek çatı altında topladığı belirtildi. Rapor, bu verilerin kurumsal yapay zeka uygulamalarının yanı sıra otonom sürüş ve insansı robotlar gibi 'somutlaşmış zeka' alanlarında eğitim materyali olarak kullanılabileceğini vurguladı.

Somutlaşmış zeka, fiziksel dünyada hareket eden, çevresini algılayan ve buna göre karar veren yapay zeka sistemlerini ifade ediyor. Otonom araçlar ve robotlar gibi gerçek ortamlarda çalışan sistemler yalnızca metin ve görüntüden değil, fabrikalardan, yollardan ve tesislerden elde edilen verilerden de besleniyor.

Meselenin sadece veri miktarıyla sınırlı olmadığı da vurgulandı. Rapora göre yüksek kaliteli veriye erişim, yapay zeka modellerinin performansını ve sektörel uygulama hızını belirleyen kritik bir faktör olabilir.

Çin, veriyi hem bir üretim faktörü hem de ekonomik varlık olarak ele alan bir sistem kurdu. Veri ticaretini ve kamu-özel sektör veri kullanımını resmi çerçeveye taşıyarak ulusal düzeyde bütünleşik bir yönetim yapısını güçlendiriyor.

ABD şirketleri için de operasyonel bir yük söz konusu. Rapor, Çin'in sınır ötesi veri düzenlemelerinin sıkılaşmasıyla birlikte, ülkedeki ABD şirketlerinin yerelleştirilmiş operasyonlarını genişletmek ve Çinli müşteri verilerini diğer bölgelerin verilerinden ayrı tutmak zorunda kaldığını belirtti.

Bu durum, küresel yapay zeka ve bulut şirketlerinin veri işletme biçimlerini de etkileyebilir. Aynı hizmet sunulsa dahi ülkeden ülkeye değişen veri depolama ve işleme standartları, model eğitimi ve müşteri veri yönetimi maliyetlerini artırabilir.

Komisyon, ABD Kongresi'nin veriyi bir ekonomik varlık olarak ele alan 'ulusal veri stratejisi' geliştirmesi gerektiğini önerdi. Yapay zeka rekabetinin artık hangi çipin kullanıldığından öte, hangi verinin kim tarafından yasal olarak toplanıp kullanılabildiği sorusuna kadar genişlediği değerlendirildi.

Bu gelişme, Çinli şirketlerin yüksek performanslı yapay zeka işlem gücüne erişim yarışıyla da örtüşüyor. İşlem kapasitesi yapay zeka geliştirmenin bir ayağıyken, gerçek sektörel süreçlerde biriken verinin elde edilmesi model performansını ve hizmet uygulama alanını belirleyen diğer bir ayağı oluşturuyor.

Raporda kripto para piyasası veya belirli token fiyatları üzerinde doğrudan bir etkiye yer verilmedi.

Komisyon raporunda, Çin'in veri bütünleştirme sistemi ile sınır ötesi veri düzenlemelerinin, ABD şirketlerinin Çin'deki faaliyetleri ve yapay zeka rekabeti dengesi üzerindeki etkisinin Kongre tarafından değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.