Yüzde 19 fark: Yapay zekaya açık mesleklerde genç istihdamı geride kaldı

Üretken yapay zekanın (AI) yaygınlaşmasının ardından ABD işgücü piyasasında toptan bir işten çıkarma dalgası görülmedi, ancak yapay zekaya yüksek düzeyde açık mesleklerde yeni mezunların istihdamı, daha az açık mesleklere kıyasla yüzde 19 daha düşük çıktı. Etkinin en belirgin olduğu kesim, tüm istihdam verisinden çok, 22-25 yaş arasında kariyerine yeni başlayan çalışanlar ve otomasyona yatkın işler oldu.

Stanford Dijital Ekonomi Laboratuvarı (Stanford Digital Economy Lab), 12'sinde (yerel saatle) yayımladığı revize araştırmada, ADP maaş bordrosu verilerine dayanarak 2026 Haziran ayına kadar ABD'li çalışanların istihdam akışını inceledi. Araştırmacılar, yapay zekaya açık mesleklerde 22-25 yaş arası çalışanların istihdamının, daha az açık mesleklerdeki aynı yaş grubuna kıyasla yüzde 19 daha düşük olduğunu belirtti.

Bu oran, 2026 Ağustos revizyonuna ait. Aynı konuyu ele alan önceki verilerde ve haberlerde yüzde 13, yüzde 15 ve yüzde 16 oranları da birlikte anılmıştı. Bu haberde ise revize baskının ortaya koyduğu yüzde 19 esas alındı.

Araştırmacılar, ekonominin geneli için 'geniş çaplı bir işgücü değişimi'ne dair kanıt bulamadıklarını açıkladı. Ancak genç çalışanlar arasındaki fark net biçimde görüldü.

Yapay zekaya en açık mesleklerde 22-25 yaş arası istihdam, Kasım 2022'den 2026 Haziran'ına kadar yaklaşık yüzde 11 azaldı. Buna karşılık, açıklık düzeyi düşük mesleklerde aynı yaş grubunun istihdamı yaklaşık yüzde 10 arttı.

Bu fark, işten çıkarmaların artmasından çok yeni işe alımların yavaşlamasıyla ortaya çıktı. Araştırmacılara göre istihdamdaki uyum ücretlerden önce hareket etti; yapay zekanın insan işini doğrudan ikame ettiği görevlerde düşüş daha belirgin oldu.

Yapay zekanın işi tamamlayıcı nitelikte olduğu görevlerde ise istihdam ya durağan kaldı ya da arttı. Bu da yapay zeka yaygınlaşmasının etkisinin her göreve aynı yönde yansımadığını gösteriyor.

Görevin niteliği de fark yarattı. Araştırmacılar, muhasebe, resepsiyon ve idari destek gibi bilginin belge ve prosedürler yoluyla aktarıldığı 'açık bilgi' ağırlıklı işlerde genç istihdamındaki yavaşlamanın daha belirgin olduğunu belirtti.

Buna karşılık CEO'luk ve hemşirelik gibi saha deneyimi ve muhakeme gerektiren 'örtük bilgi' ağırlıklı mesleklerde deneyimli çalışanların istihdamı görece sağlam kaldı. Açık bilgi genellikle belge ve prosedürlerle aktarılabilen bilgiyi, örtük bilgi ise deneyim ve durumsal muhakeme yoluyla biriken bilgiyi ifade ediyor.

ADP Research da 19'unda (yerel saatle) yayımladığı güncellemede benzer bir tabloyu ortaya koydu. Yapay zekaya yüksek düzeyde açık mesleklerin toplam istihdamı temmuzda geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0,1 arttı, ancak 22-25 yaş arası istihdam genelde yüzde 1,3 geriledi.

Aynı yaş grubunun yapay zekaya yüksek açıklıktaki mesleklerdeki istihdamı ise geçen yıla göre yüzde 3 azaldı. ADP Research, bu eğilimin 34 aydır kesintisiz sürdüğünü açıkladı.

Araştırmacılar bu sonucun nedensel değil, betimleyici bir gösterge olduğunu vurguladı. Eğitim düzeyi kontrol edildiğinde farkın zayıfladığını, üretken yapay zekanın yaygınlaşmasından önce de bazı farkların var olduğunu da eklediler.

Bu nedenle 'yapay zeka giriş seviyesi işleri ortadan kaldırdı' gibi kesin bir ifadeden çok, 'yapay zekaya açık görevlerde yeni mezun işe alımlarında yavaşlama gözlemlendi' ifadesi gerçeği daha doğru yansıtıyor. TokenPost daha önce de yapay zeka kaynaklı şokun genel işsizlik oranından çok genç çalışanlar ve otomasyona açık meslek gruplarında yoğunlaştığını aktarmıştı.

Karşı görüşler de var. Harvard Üniversitesi ekonomisti David Deming(David Deming), OPB/NPR'a verdiği demeçte genç işe alımlarındaki düşüşün ChatGPT'nin piyasaya çıkışından önce başlamış olabileceğini söyledi ve uzaktan çalışmanın yaygınlaşmasını daha olası bir etken olarak gösterdi.

Deming, uzaktan çalışma ortamında şirketlerin yeni mezunları eğitmenin maliyetini ve yükünü daha ağır hissedebileceğini açıkladı. Pandemi sonrası işe alım biçimindeki değişimin de genç istihdamındaki yavaşlamada rol oynamış olabileceğine dikkat çekti.

Stanford Üniversitesi'nden Erik Brynjolfsson(Erik Brynjolfsson), OPB/NPR'a 'yapay zeka her şeyi açıklamıyor ama hikayenin bir parçası ve kanıtlar birikiyor' dedi. Stanford'un bu revize araştırması, yapay zeka yaygınlaşmasının istihdam üzerindeki etkisini tek bir nedene bağlamaktan çok, genç işgücü piyasasındaki değişimin ilk nerede ortaya çıktığını gösteren bir veri seti olarak okunuyor.