Meta(META)’ya yüz tanıma yapay zekası nedeniyle toplu dava açıldı

Meta(META), Facebook ve Instagram’da paylaşılan fotoğraflardaki yüz verilerini yapay zeka eğitiminde ve yüz tanıma özelliği geliştirmede kullandığı iddiasıyla toplu bir davayla karşı karşıya kaldı. Akıllı gözlükler için geliştirilen yüz tanıma sistemi ‘NameTag’ ile üretken yapay zeka modellerinin eğitim sürecinde biyometrik verilerin nasıl işlendiği davanın merkezinde yer alıyor.

Francisco Alvarez ve Jeremy Wall’un aralarında bulunduğu dört davacı, 4’ünde (yerel saatle) ABD İllinois Kuzey Bölgesi Federal Mahkemesi’nde Meta’ya karşı dava açtı. Dava numarası ‘1:2026cv10773’ olarak kayıtlara geçti; mahkeme dosyalarında dilekçenin sunulduğu ve davacı tarafın avukat atadığı belirtiliyor.

Davacı tarafın hukuk bürosu Wexler Boley & Elgersma, Meta’nın Facebook ve Instagram’daki görselleri NameTag ile üretken yapay zeka modelleri ‘Emu’ ve ‘Muse Image’ı eğitip test etmek için kullandığını öne sürdü. Şirketin fotoğraflardaki yüzlerden biyometrik tanımlayıcı ve biyometrik bilgi çıkararak bunları sakladığı ve ticari amaçla kullandığı da iddialar arasında.

Davanın kapsamı yalnızca Meta hizmetlerini kullananlarla sınırlı olmayabilir; başka birinin paylaştığı bir fotoğrafta yüzü görünen, Meta hesabı olmayan kişiler de sürece dahil edilebilir. Gerçek grup kapsamı ve toplu dava statüsünün onaylanıp onaylanmayacağı mahkeme sürecinde netleşecek.

Wexler Boley & Elgersma ortağı Justin N. Boley(Justin N. Boley), “İnsanlar sadece sosyal medyada fotoğrafları göründü diye biyometrik bilgilerinin kötüye kullanılmasından endişe etmek zorunda kalmamalı” dedi. Bu açıklama, davacı tarafın asıl derdinin fotoğrafın kendisi değil, yüzden çıkarılan biyometrik verinin toplanma, saklanma ve kullanılma biçimi olduğunu ortaya koyuyor.

NameTag, Meta’nın Ray-Ban ve Oakley akıllı gözlükleriyle uyumlu çalışan Meta AI uygulamasında tespit edilen bir yüz tanıma koduydu. Wired, haziranda yayımladığı kod incelemesinde özelliğin gözlük kamerasıyla çekilen yüzü sayısal yüz özelliklerine dönüştürüp telefonda saklanan yüz verileriyle karşılaştıracak şekilde tasarlandığını yazmıştı.

O dönemde NameTag genel kullanıcılara açık değildi ve haberin ardından ilgili kod uygulamadan kaldırıldı. Meta İletişimden Sorumlu Başkan Yardımcısı Andy Stone(Andy Stone), Wired’ın haberinin ardından X üzerinden söz konusu özelliğin var olmadığı yönünde açıklama yaptı; ancak Wired daha sonra Meta AI uygulamasına ilgili kodun fiilen dağıtıldığını yeniden bildirdi.

İllinois Biyometrik Bilgi Gizliliği Yasası (BIPA), biyometrik tanımlayıcı ya da biyometrik bilgi toplanmadan önce yazılı bildirim ve yazılı onay şartı getiriyor. İhlalin kanıtlanması halinde ihmalkâr davranış için ihlal başına bin dolar, kasıtlı ya da pervasız davranış için ihlal başına 5 bin dolar tazminat söz konusu olabiliyor.

Davacı taraf, herkese açık paylaşımların yapay zeka eğitiminde kullanılmasıyla yüzden biyometrik tanımlayıcı çıkarıp saklamanın ayrı konular olduğunu savunuyor. Mahkemenin, görsel eğitimi sırasında yüz özellik değerlerinin gerçekten oluşturulup oluşturulmadığını, Meta’nın bu bilgiyi elinde bulundurup bulundurmadığını ve kullanıcılara gerekli bildirim ile onayın sağlanıp sağlanmadığını inceleme olasılığı bulunuyor.

Meta, Facebook ve Instagram’daki herkese açık paylaşımları, yorumları ve fotoğrafları yapay zeka modeli eğitiminde kullanabileceğini daha önce açıklamıştı. Şirket, Avrupalı kullanıcıların özel mesajlarını eğitimde kullanmadığını, herkese açık verilerin ise belirli kişileri tanımlamak için değil dil ve kültürel örüntüleri öğrenmek amacıyla kullanıldığını belirtmişti.

Meta, geçmişte de yüz tanıma özellikleriyle ilgili BIPA davalarıyla karşılaşmıştı. Wired’ın haberine göre şirket, Facebook’un otomatik yüz etiketleme özelliğiyle ilgili İllinois’teki kullanıcılara 650 milyon dolarlık bir uzlaşma ödemiş, 2024’te ise Teksas’ta biyometrik veri toplama iddialarıyla ilgili 1,4 milyar dolarlık bir uzlaşmaya varmıştı.

Geçmişteki uzlaşmalar bu davadaki hukuki sorumluluğu doğrudan belirlemiyor. Yine de yüz verisi işleme biçiminin Meta için tekrar eden bir hukuki mesele haline geldiği görülüyor.

Sektör ve sivil toplum kuruluşlarının ilgisi, yüz tanıma özelliğinin kamuya açıklanıp açıklanmadığından çok, ilgili kod ve modellerin kullanıcı cihazlarına dağıtılıp dağıtılmadığına yöneldi. Electronic Frontier Foundation(EFF) araştırmacısı Cooper Quintin(Cooper Quintin), Wired’a özelliğin tüketicilere açık hale getirilmediğini ama fiilen çalışır duruma yakın göründüğünü söyledi.

70’in üzerinde sivil toplum kuruluşu Meta’dan NameTag’ın geliştirilmesini durdurmasını istedi. Reddit kullanıcıları da NameTag kodunun kaldırılmasını ve olası kişisel veri ihlalini eleştirdi; ancak bu tepkiler hukuki bir tespit ya da Meta’nın resmi konumu anlamına gelmiyor.

Davacı tarafın önerdiği grup kapsamı 4 Eylül 2021’den bugüne kadarki dönemi kapsıyor. Dava henüz davacı tarafın iddiaları aşamasında; Meta’nın resmi savunması şu ana kadar kamuoyuyla paylaşılmadı.

Bu dava, Meta’nın gençlerin güvenliğine ilişkin davasından farklı bir konuyu ele alsa da, Facebook ve Instagram’ın kullanıcı koruması ile kişisel veri işleme biçiminin mahkeme önüne taşınması bakımından benzer bir çizgide ilerliyor. Bundan sonra mahkemede toplu dava statüsünün onaylanıp onaylanmayacağının yanı sıra yüz verisinin fiilen toplanıp saklanıp saklanmadığı ve cihaz üzerinde işlemenin BIPA kapsamında ‘bulundurma’ sayılıp sayılmayacağı tartışılması beklenen konular arasında.