ABD-Çin New York görüşmelerinde AI, nadir toprak elementleri ve tarifeler gündemde: 24'ünde zirve

ABD-Çin üst düzey ekonomi ve ticaret görüşmeleri New York'ta başlarken yapay zeka (AI) güvenliği, teknoloji kısıtlamaları, tarifeler ve nadir toprak elementleri tedarik zinciri başlıca gündem maddeleri oldu. Ayrı bir gelişmede ABD Hazine Bakanlığı'nın Çin ilaç yatırımlarına ilişkin düzenleme taslağını değerlendirdiği bildirildi.

Çin Ticaret Bakanlığı, Çin Devlet Konseyi Başbakan Yardımcısı He Lifeng'in 19-23 tarihleri arasında ABD'yi ziyaret ederek ekonomi ve ticaret görüşmeleri yürüteceğini açıkladı. İki ülke, liderler arasında varılan mutabakat temelinde ekonomik ve ticari konuları ele alacak.

İlk görüşme 20'sinde New York'ta yapıldı. Görüşmeye Başbakan Yardımcısı He Lifeng, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer katıldı. Taraflar ticaret ve yatırım konularının yanı sıra AI hakkında da görüş alışverişinde bulundu.

ABD tarafının, AI kaynaklı bir güvenlik kazası yaşanması halinde iki ülke liderlerinin bilgilendirilmesini sağlayacak bir sistem önerdiği bildirildi. Reuters bu öneriyi haberleştirdi.

Görüşmelerin gündemi önceki dönemlere göre genişledi. AI güvenliği, teknoloji ihracat kontrolleri, tarife ertelemesi, nadir toprak elementleri ve kritik minerallerin tedarik zinciri ile ticari satın alma listeleri birlikte ele alınıyor.

Tarifeler konusunda 10 Kasım'da sona ermesi beklenen tarife ateşkesinin uzatılıp uzatılmayacağı öne çıkıyor. Nadir toprak elementleri ve kritik minerallere yönelik ihracat kontrollerinin geçici önlemlerin ötesine geçerek istikrarlı ve öngörülebilir bir uygulamaya dönüşüp dönüşmeyeceği de yakından izleniyor.

Tarife ertelemeleri ve ihracat kontrolleri şirketlerin maliyetlerini ve tedarik takvimlerini doğrudan etkileyen adımlar. Özellikle farklı ülkelerden parça ve ham madde kullanan AI çipleri, veri merkezleri, elektrikli araç ve batarya sektörlerinde tedarik zinciri yönetimi görüşmelerin sonucuna göre değişebilir.

İki ülke şirketlerinin görüşmelere katılıp katılmayacağı veya heyetlere eşlik edip etmeyeceği de müzakere atmosferine ilişkin bir gösterge olarak değerlendirildi. Çin tarafında elektrikli araç, akıllı telefon ve batarya şirketlerinin; ABD tarafındaki devlet yemeğinde ise AI, yarı iletken ve telekomünikasyon şirketlerinin yer aldığı bildirildi.

Bununla birlikte şirketlerin heyetlere eşlik etmesi veya etkinliklere katılması tek başına bir kazanımı kesinleştirmiyor. Şirketler üzerindeki etkinin netleşmesi için tarifeler, ihracat kontrolleri ve tedarik zincirine ilişkin önlemlerin kesinleşmesi gerekiyor.

Görüşmeler öncesinde ilgili piyasa göstergeleri de hareketlendi. Nasdaq Golden Dragon China Endeksi 18'inde yüzde 0,76 yükseldi. Aynı gün Çin içi ve offshore yuan, dolar karşısında 6,70 seviyesinin altına indi.

Yükseliş Çinli şirketlerin tamamına yayılmak yerine AI ve bulut altyapısıyla bağlantılı hisselerde yoğunlaştı. Odaily, Alibaba($BABA) ve IDC ile bağlantılı şirketlerdeki kazanımların öne çıktığını, tüketim ve e-ticaret hisselerinde ise hareketin daha sınırlı kaldığını bildirdi.

Çin'in AI sektörü ile yarı iletken ve veri merkezi altyapısının ABD-Çin görüşmelerinden birlikte etkilenmesi de önemli bir değişken. Teknoloji ihracat kontrollerinin sıkılaştırılması tedarik kanallarını kısıtlayabilir. Kontrol kapsamının değiştirilmesi halinde ise ilgili şirketlerin iş planları farklılaşabilir.

İlaç sektöründe ayrı bir düzenleme gevşemesi ihtimali gündeme geldi. Reuters'in bildirdiğine göre ABD Hazine Bakanlığı, Çin ilaç yatırımlarına ilişkin kuralları hazırlarken patojenleri veya silah haline getirilme ihtimali bulunan biyoteknoloji alanlarını dışarıda bırakıp Çin'de geliştirilen yeni ilaçların çoğuna yönelik lisans alım işlemlerine izin vermeyi değerlendiriyor.

Lisans alım işlemi, yabancı bir ilaç şirketinin başka bir ülkede geliştirilen ilaçların satış veya geliştirme haklarını satın aldığı sözleşmeyi ifade ediyor. Ancak söz konusu düzenlemenin henüz kesinleşmediği ve taslak aşamasında olduğu bildirildi.

Türkiye'deki şirketlerin de ABD-Çin ticaret önlemlerinin etkisinden tamamen kaçınması zor. Çin menşeli parçalar, üçüncü ülkelerde montaj ve ABD'ye ihracatın birbirine bağlandığı tedarik zincirlerinde menşe belgesi ve ithalatçı sorumluluğu sorunları ortaya çıkabilir. Bu nedenle tarifeler ve ihracat kontrollerinin kapsamının yakından incelenmesi gerekiyor.

ABD-Çin görüşmelerinin ardından 24'ünde yapılması planlanan liderler zirvesi bulunuyor. AI, ticaret, kritik mineraller ve ilaç ticareti düzenlemelerine ilişkin konuların zirvede nasıl şekilleneceği görüşmelerin sonucuyla netleşecek.