California Öneri 40: Vergi kapsamı ve meclisin değişiklik yetkisi tartışılıyor

California Öneri 40, 1 milyar doları aşan belirli varlıklara sahip kişiler ve tröstlerden bir defaya mahsus en fazla yüzde 5 vergi alınmasını öngörüyor. Vergi kapsamının başka mükelleflere genişletilip genişletilemeyeceği konusunda kaygılar ve itirazlar dile getiriliyor.

California Eyalet Sekreterliği’nin seçmen bilgilendirme kılavuzunda şirket hisseleri, menkul kıymetler, sanat eserleri, koleksiyon ürünleri ve fikri mülkiyet vergilendirilebilir varlıklar arasında sayılıyor. Gayrimenkuller ile bazı emeklilik ve işyeri emeklilik hesapları kapsam dışında tutuluyor. Vergi gelirinin yüzde 90’ının sağlık hizmetlerine, yüzde 10’unun ise gıda yardımı veya eğitimle ilgili programlara ayrılması planlanıyor.

California Başsavcılığı’nın yayımladığı teklif metnine göre eyalet meclisi, her iki kanatta da mevcut üyelerin üçte ikisinin onayıyla yasayı değiştirebilir. Ancak değişikliklerin ‘2026 Milyarderler Vergisi Yasası’nın amacıyla tutarlı olması ve bu amacı ilerletmesi gerekiyor.

Karşı çıkanlar, meclisin değişiklik yetkisini gerekçe göstererek vergi kapsamının genişletilebileceğini savunuyor. Destekleyenler ise verginin yalnızca milyarderleri kapsadığını vurguluyor. Teklif metni tek başına, kapsam genişletmesine izin verilip verilmediğini kesin biçimde ortaya koymuyor.

California merkezli ekonomi yayın organı CalMatters, seçmenlerin onayladığı bir yasanın hangi ölçüde değiştirilebileceğinin mahkemelerde karara bağlanabileceğini aktardı. Servet üzerinden vergi getirilmesinin ayrı bir halk girişimiyle yeniden gündeme gelebileceğine ilişkin kaygılar da dile getirildi. Ancak bu olasılık, Öneri 40’ın otomatik kapsam genişletme hükmünden ayrı bir konu.

Mali tartışmanın arka planında, eyaletin kişisel gelir vergisi yükünün yüksek gelirli kesimde yoğunlaşması yer alıyor. Hoover Enstitüsü’nün hesaplamasına göre son yıllarda California’da gelir bakımından en üst yüzde 1’lik dilimdeki haneler, eyalet kişisel gelir vergisinin yaklaşık yüzde 40 ila 50’sini ödedi. Borsa hareketleri ve halka arzların seyriyle vergi gelirlerinin değişebilmesi de teklif çevresindeki tartışmalara dahil oluyor.

Vergi gelirine ilişkin tahminler farklılık gösteriyor. Öneri’yi destekleyen SEIU-UHW yaklaşık 100 milyar dolarlık gelir bekliyor. Hoover Enstitüsü araştırmacıları ise yaklaşık 40 milyar dolar toplanabileceğini, gelir vergisindeki olası düşüş de hesaba katıldığında eyalet bütçesinin uzun vadede 25 milyar dolar kötüleşebileceğini tahmin ediyor. Bu iki hesaplama farklı varsayımlara dayanıyor.

California seçmenleri Öneri 40 için sandık başına gidecek. Kamu Politikası Enstitüsü’nün (PPIC) eylül ayında yaptığı ankette, katılımcı seçmenlerin yüzde 52’si öneriyi desteklediğini söyledi. Berkeley IGS ile Los Angeles Times’ın ayrı anketinde destek yüzde 45, karşıtlık yüzde 42, kararsızlık ise yüzde 13 olarak ölçüldü. Anketlerin zamanı ve yöntemi farklı olduğundan sonuçları tek bir eğilim olarak değerlendirmek güç.

Öneri 40’taki temel tartışma, tek seferlik verginin kapsamı ve eyalet meclisinin değişiklik yapma yetkisi üzerinde yoğunlaşıyor.