AI şirketlerinin bilanço dışı taahhüt ve borçları 2,424 trilyon dolar: Bilanço içi borcun 4 katı

Tayvan Merkez Bankası, ABD’nin dört büyük bulut hizmeti şirketinin bilanço dışı taahhüt ve borçlarının, bilançolarında görünen uzun vadeli borçlarının yaklaşık dört katına ulaştığını belirtti. Banka, yapay zekâ (AI) veri merkezlerine yapılan yatırımların getirisindeki belirsizliği ve artan finansman borçlarını küresel ekonomi için başlıca riskler arasında gösterdi.

Merkez bankası, 28’inde Yasama Yuanı Maliye Komitesi’ne sunacağı çalışma raporu öncesinde 27’sinde yazılı bir belge yayımladı. Banka, 17 Eylül’de yayımladığı bilgilendirme notunda da AI şirketlerinin dış finansmana bağımlılığını ve finansal piyasalara yönelik riskleri ele almıştı.

İncelenen şirketler Alphabet, Amazon(AMZN), Microsoft(MSFT) ve Meta(META) oldu. Bu şirketlerin bilançolarında yer alan uzun vadeli borçları ve mevcut kira yükümlülükleri toplam 604 milyar dolardı. Finansal tablo dipnotlarında açıklanan bilanço dışı taahhüt ve borçların toplamı ise 2,424 trilyon dolara ulaştı. Bu taahhütlere çip tedarikçileriyle yapılan uzun vadeli satın alma sözleşmeleri ve inşaatı süren veri merkezleri tamamlandığında başlayacak kira sözleşmeleri de dahil.

Merkez bankası, yalnızca bilançoda görünen borçlara bakmanın şirketlerin gelecekte üstleneceği ödeme yükümlülüklerini olduğundan düşük gösterebileceğini açıkladı. Şirketler, özel amaçlı şirketler (SPV) aracılığıyla AI tesisleri inşa edebiliyor veya satın alabiliyor; finansmanı da banka dışı kuruluşlardan sağlayabiliyor. Bu durumda SPV’nin borçları ana şirketin finansal tablolarında görünmeyebilir.

Bilanço dışı taahhütlerle halihazırda alınmış borçlar aynı nitelikte değil. Satın alma taahhütleri ve henüz başlamamış kira sözleşmeleri de toplama dahil. Bu nedenle 2,424 trilyon doların tamamı mevcut borç veya kesinleşmiş zarar olarak değerlendirilemez.

Merkez bankası, finansmanın geri ödeme süresiyle ekipmanın kullanım ömrünün uyuşmamasını da risk olarak gösterdi. GPU gibi donanımların muhasebe kayıtlarındaki amortisman süresi yaklaşık 4-6 yıl olsa da çiplerin kullanım döngüsü 2-3 yıla kadar kısaldı. Buna karşılık SPV’lerin kira sözleşmeleri ve teminatlı kredileri genellikle 5-15 yıl sürüyor.

Merkez bankasına göre bu süre farkı, ekipmanın ekonomik değeri düştükten sonra bile sözleşmeden doğan ödeme yükümlülüklerinin devam etmesine yol açabilir. Çiplerin teminat gösterilmesi halinde, teminat varlıklarının değeri borcun vadesinden önce düşebilir.

AI hizmetlerinden elde edilen gelir beklentilerin altında kalırsa şirketler sermaye harcamalarını azaltabilir veya borçlarını ödemekte zorlanabilir. Merkez bankası, riskin özel kredi gibi banka dışı finans kuruluşlarına, bu kuruluşların bankalardan borçlanmış olması halinde de bankacılık sektörüne yayılabileceğini değerlendirdi. Bu, gerçekleşmiş zararların toplamı değil, merkez bankasının ortaya koyduğu olası bir risk zinciri.

Tayvan ekonomisi de AI yatırımlarındaki gelişmelerle bağlantılı. Tayvan Merkez Bankası, 17 Eylül’de yayımladığı belgede bu yıl için ekonomik büyüme tahminini %11,48 olarak açıklamış, net ihracat ile sermaye oluşumunun büyümeye 8,68 puan katkı sağlayacağını öngörmüştü.

Yazılı değerlendirme, AI yatırımlarının büyümeye katkı sağlarken finansmanın yapısı ve geri ödeme sürelerinin de finansal riskleri belirleyebileceğine dikkat çekti. Merkez bankasının Yasama Yuanı’ndaki çalışma raporu sunumu 28’inde yapılacak.