Kırgızistan 4,1 milyar kWh elektrik ithalatı planlıyor, yeni madencilik izinlerini kısıtlıyor

Kırgızistan, 2026'da öngörülen 19,6 milyar kWh elektrik tüketiminin 4,1 milyar kWh'sini ithalatla karşılamayı planlıyor. Kış aylarında arz baskısı sürerken hükümet, yeni kripto para madenciliği tesislerine verilecek izinleri de sınırlayacağını açıkladı.

Kırgızistan Bakanlar Kurulu, 9 Ekim'de kış hazırlıklarına ilişkin açıklamasında 2026 yılı yerli elektrik üretimini 15,5 milyar kWh olarak öngördü. Tüketim tahmini ile üretim arasındaki 4,1 milyar kWh'lik farkın ithalatla karşılanması planlanıyor.

Avrasya Kalkınma Bankası (Eurasian Development Bank, EDB), 29 Ekim'de yayımladığı açıklamada, 2024'te yıllık en yüksek yük sırasında Kazakistan-Kırgızistan iletim hattındaki elektrik akışının izin verilen sınırın yüzde 123'üne ulaştığını bildirdi. Özbekistan-Kırgızistan arasındaki Fergana merkezi için bu oran yüzde 113 olarak verildi.

Bu iki değer, belirli bir andaki hat ölçümlerini gösteriyor. 2024'teki en yüksek yük verileri, 2026 kışında iletim şebekesinin durumunu göstermiyor ve tüm hatların sürekli olarak izin verilen sınırı aştığı anlamına gelmiyor.

EDB, santrallerin kurulu kapasitesiyle fiilen sağlayabileceği elektriğin farklı olabileceğini belirtti. Yakıt veya hidroelektrik üretimi için gereken suyun yetersiz kalması, termik santrallerin yedekte tutulması ya da iletimdeki engeller, yoğun talep saatlerinde elektriğin üretilmesini veya ulaştırılmasını zorlaştırabiliyor.

EDB'nin ele aldığı paralel işletilen şebeke, Özbekistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Kazakistan'ın güneyini kapsıyor. Bu, Orta Asya'daki tüm ülkelerin tek bir şebekeye bağlı olduğu anlamına gelmiyor.

Kırgızistan ve Özbekistan enerji bakanları 28 Ekim'de kış dönemindeki elektrik arzı ve transitini, ayrıca şebeke işletimini görüştü. Özbekistan Enerji Bakanlığının açıklamasında belirli bir tedarik miktarı ya da üzerinde uzlaşılan somut bir adım yer almadı.

Bişkek yönetimi, sıcaklıkların düşmesi ve elektrikli ısıtma talebinin şebeke üzerindeki yükünü dikkate alarak ısıtmanın 28 Ekim'de başlayacağını duyurdu. Bu, kentteki ısıtma takvimiyle ilgili bir karar; iletim hatlarındaki sınır aşımı ölçümlerinden ayrı bir konu.

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Japarov, 13 Ekim'de, “Böyle zamanlarda bazı bölgelerde elektriği bir ya da iki saat sınırlamak zorunda kalabiliriz” dedi. Japarov, komşu ülkelerde talebin yoğunlaştığı dönemlerde bazı bölgelerde geçici kısıtlama olasılığından söz etti.

Kırgızistan Enerji Bakanı Altynbek Rysbekov ise 19 Ekim'de, “Kışın elektrik arzını sınırlama planımız yok” dedi. Rysbekov, sabah ve akşam yoğun talep saatlerinde arz kapasitesinin yetersiz kalabileceğini de ekledi. Bakan, planlı kısıtlamalar ile talebin zirve yaptığı saatlerdeki arz riskini birbirinden ayırdı.

İki açıklama, planlı kısıtlama olup olmadığı ve talebin yoğunlaştığı saatlerde arz sıkıntısı yaşanma olasılığı hakkında farklı noktalara değindi. Açıklamalardan biri diğerini geçersiz kılan bir ifade olarak sunulmadı.

Japarov, 28 Ekim'de verdiği bir röportajda, “Şu anda enerji yetersiz, bu nedenle izin veremeyiz” dedi. Büyük hidroelektrik santraller inşa edilip ülke içindeki talep karşılanana kadar yeni kripto para madenciliği tesislerine izin verilmeyeceğini belirtti.

Japarov, Kemin bölgesindeki madencilik tesislerinin Rusya ve Kazakistan'dan ithal edilen elektriği kullandığını söyledi. Kışın elektrik yetersiz kalması durumunda madencilik tesislerinin çalışmasının durdurulabileceğini ve bu elektriğin bölge sakinlerine yönlendirilebileceğini de ifade etti.

Yeni izinlerin kısıtlanması, mevcut madencilik tesislerinin tümünün kapatılması anlamına gelmiyor. EDB'nin açıklamasında da kripto para madenciliği, 2024'te iletim hatlarında görülen aşırı yüklenmenin nedeni olarak gösterilmedi.

EDB; şebeke verilerinin ve iletim kapasitesinin açıklanmasını, ülkeler arası işletim koordinasyonunu ve elektrik piyasası kurallarının aşamalı olarak uygulanmasını önerdi.