ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım'da Çin'in Shenzhen kentinde bir araya gelerek nükleer riskleri azaltma ve nükleer silahların yayılmasını önleme konusunda diyalog kurma kararı aldı. Üç lider görüşmenin ardından ortak bildiri yayımladı.
Xinhua Haber Ajansı (Xinhua News Agency) tarafından yayımlanan ortak bildiride liderlerin “Nükleer savaş kazanılamaz ve yaşanmamalıdır” görüşünü yeniden teyit ettiği belirtildi. Bildiri, nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek için diyalog kurma taahhüdü içeriyor.
Bildiride nükleer silahların azaltılmasına ilişkin bir hedef veya azaltım miktarı açıklanmadı. Yeni müzakereler için takvim ya da anlaşmanın uygulanmasını doğrulayacak bir yöntem de yer almadı.
Nükleer riskleri azaltma diyaloğu, nükleer silah kullanımına yol açabilecek tehlikeleri düşürmeyi amaçlıyor. Bildiri diyalog taahhüdü içeriyor ancak nükleer silah sayısını sınırlama müzakerelerinin başlayacağını belirtmiyor.
Associated Press (AP), Trump'ın aynı gün ABD, Çin ve Rusya'nın nükleer silahların azaltılmasını görüşmek için “özel bir konumda” olduğunu söylediğini aktardı. Bu açıklama, üç liderin ortak bildiride verdiği diyalog taahhüdünden ayrı.
Xinhua, Xi'nin ayrı açıklamasında nükleer silahların tamamen yasaklanıp ortadan kaldırıldığı bir dünyadan söz ettiğini, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) uyulmasını ve nükleer savaşın önlenmesini vurguladığını bildirdi. Bunlar Xi'nin görüşleri; ortak bildirinin ifadelerinden ayrı tutuluyor.
NPT, nükleer silahların yayılmasını önlemeyi amaçlayan uluslararası bir antlaşma. Xi antlaşmaya uyulmasını vurgularken üç ülkenin ortak bildirideki taahhüdü, nükleer riskleri azaltma ve yayılmayı önleme diyaloğuyla sınırlı kaldı.
Çin Dışişleri Bakanlığı (Chinese Ministry of Foreign Affairs), üç liderin Shenzhen'de bir araya gelme planını 16 Kasım'da duyurdu. Görüşme, açıklanan takvim doğrultusunda 19 Kasım'da yapıldı.
Rusya Devlet Başkanlığı daha önce Çin'in üçlü zirve için hazırlık yaptığını ve görüşmenin gerçekleşmesinin koşullara bağlı olduğunu açıklamıştı. Bu görüşmeyle üç lider ilk kez aynı toplantıda bir araya geldi.
Çin Dışişleri Bakanlığı 16 Ekim'de, ABD ve Rusya ile üçlü nükleer silahsızlanma müzakerelerine katılma talebinin “adil, makul veya gerçekçi olmadığını” açıkladı. Gerekçe olarak Çin'in nükleer kapasitesinin ABD ve Rusya'yla aynı düzeyde olmamasını gösterdi.
Bu tutumla birlikte değerlendirildiğinde, ortak bildiri Çin'in silah sayısını sınırlama müzakerelerine katılma sözü verdiğini göstermiyor. Bildiride açıkça yer alan uzlaşı, nükleer riskleri azaltma ve nükleer silahların yayılmasını önleme diyaloğu.
ABD ile Rusya arasındaki Yeni START (New START) anlaşmasının süresi 5 Şubat 2026'da sona erdi. Çin bu anlaşmanın tarafı değil.
Ortak bildiride Yeni START'ın uzatılması ya da üç ülkenin katılacağı bir anlaşmayla değiştirilmesi öngörülmedi. Bildirideki diyalog taahhüdü, ABD-Rusya arasındaki ikili anlaşmadan ayrı.
Silah Kontrolü Derneği (Arms Control Association) İcra Direktörü Daryl G. Kimball, 16 Kasım 2026'da yayımladığı “MEDIA BACKGROUNDER: Trump, Putin, Xi Trilateral ‘Denuclearization’ Talks at APEC” başlıklı belgede “Tek bir görüşmeden dramatik bir atılım çıkması pek olası değil” dedi.
Kimball, liderler arasındaki görüşmenin kalıcı ikili veya çok taraflı silahsızlanma müzakereleri için başlangıç noktası olabileceğini de değerlendirdi.
Comment 0