Entegre dijital cüzdanlar, Web 3.0'ın temel altyapısı olmaya hazırlanıyor

Web 3.0 Sanayi Aktivasyon Politika Araştırması'nın kısa süre önce yayımladığı rapora göre, *entegre dijital cüzdanlar*ın kurulumu ve birlikte çalışabilirliğini mümkün kılacak standartlar ve ihtiyaçlar kapsamlı şekilde analiz edildi. Dijital kimlik ve varlıkları tek noktadan yöneten bu cüzdan teknolojisinin, gelecek nesil web altyapısının temelini oluşturması bekleniyor. Raporda özellikle hem yerli hem de küresel hizmet örnekleri, teknik hususlar, yasal düzenleme önerileri ve yaşam döngüsü yönetimi gibi başlıklar detaylı biçimde ele alınarak, dijital cüzdan ekosisteminin olgunlaşabilmesi için *politik destek* ihtiyacına vurgu yapıldı.

Dijital cüzdanlar, finansal varlıklar ve kimlik doğrulama verileri gibi birçok bilgiyi güvenli biçimde saklayıp yöneten yazılım bazlı uygulamalar olarak konumlanıyor. Piyasada giderek yaygınlaşan ‘*entegre dijital cüzdan*’ ifadesi, bu araçlara dair genel bir tanım olarak kabul görmeye başladı. Türkiye’de Samsung Wallet, hızlı ödeme, ulaşım kartı, üyelik programları ve dijital kimlik özelliklerini sunarken, Şekerbank’ın Sol Cüzdan’ı ve Raonsecure’un OmniOne’u, *NFT*, dijital belge ve *DID* temelli kimlik doğrulama gibi ileri seviyeli fonksiyonlara evrildi. Dünya genelinde ise Apple Wallet ve Google Wallet gibi örnekler halihazırda aktif kullanıma sunulmuş durumda. Avrupa tarafında öne çıkan *EUDI Wallet*, vatandaşlara *birleşik dijital kimlik hizmeti* sunmasıyla dikkat çekti.

Teknik yönden bakıldığında, *biyometrik doğrulama* (FIDO), *dağıtık kimlik doğrulama* (DID), *blokzincir tabanlı veri kaydı* ve *standart API* kullanımı gibi kriterler temel yapı taşları arasında sayıldı. Uygulamalar arası uyumu sağlamak için ortak API arayüzlerinin standardize edilmesi gerektiği belirtilirken, *kullanıcı doğrulama*, *yetkisiz erişim önleme*, *güvenli veri taşınması* ve *manipülasyona karşı koruma* gibi teknolojiler de olmazsa olmaz öğelerden biri olarak kabul edildi. Raporda görüşlerine yer verilen Prof. Park Geun-deok, bu teknik gerekliliklerin karşılanması halinde dijital cüzdanların bütünleşik altyapı standardı haline geleceğini vurguladı.

Ayrıca dijital cüzdanlara ilişkin *hukuki ve kurumsal* altyapıların önemine de dikkat çekildi. Elektronik sertifikalar, ödeme sistemleri ve kimlik doğrulama gibi hizmetlerin kamu ve özel sektörle entegre edilerek sunulması gerektiği gibi, *kara para aklama* gibi yasa dışı faaliyetlere karşı etkili siber güvenlik düzenlemelerinin de geliştirilmesi şart olarak görüldü. Bu doğrultuda, ITU-T, ISO/IEC ve Türkiye'de TTA gibi kuruluşlar, dijital kimlik cüzdanları ekseninde *uluslararası standartlaştırma* çalışmalarını yoğun şekilde sürdürüyor. Öte yandan, Open Wallet Forum gibi inisiyatifler ise küresel iş birliği yoluyla teknolojik uyumu hedefliyor.

Rapor, dijital cüzdanların yalnızca verileri saklayan araçlar değil, aynı zamanda *oluşturma → dağıtım → kullanım → aktarım → pasifleştirme → silme* aşamalarını kapsayan bir *yaşam döngüsü* sistemi oluşturması gerektiğini ortaya koydu. Bu döngü kapsamında, sahteciliğe karşı dayanıklı yayın protokolleri, cüzdan çoğaltma ve taşıma kapasitesi, kullanıcı onay süreçlerinin bütünlüğü gibi özelliklerin sağlanması önemli görülüyor. Ayrıca farklı cüzdan uygulamaları arasında çapraz kullanım yeteneği de desteklenmeli. Politika araştırma merkezi, bu özelliklerin kurulmasıyla birlikte *entegre dijital cüzdan* teknolojisinin vatandaşların dijital ortamda güvenle varlık gösterebilmesini mümkün kılacağını savunuyor.

Sonuç olarak, entegre dijital cüzdan teknolojisi yakın gelecekte finans, kamu hizmetleri ve özel sektör kimlik doğrulama gibi çok sayıda alanda temel altyapı haline gelmeye aday. Bu hedefe ulaşılması için ekosistem inşası, teknik standartlar, yerelleştirilmiş teknoloji üretimi ve kamu politikalarının bütünleşik biçimde ilerlemesi gerektiği ifade ediliyor. Böylece dijital cüzdanlar, bireylerin sahip olduğu veriler üzerindeki *kontrol hakkı*nı merkeze alan yeni nesil internetin anahtarı olabilir.