109 milyar dolarlık ABD yapay zeka yatırımı Avrupa'yı geride bıraktı

2024'te ABD'nin özel yapay zeka (AI) yatırımı 109,1 milyar dolara ulaştı ve Avrupa ile arasındaki fark sermaye, model geliştirme ve iş yerinde kullanım genelinde derinleşti. Uzmanlara göre AI rekabetinin ağırlık merkezi artık yalnızca model performansı değil, sermaye ve işlem gücü altyapısına kayıyor.

Stanford Üniversitesi İnsan Merkezli Yapay Zeka Enstitüsü (Stanford HAI), "2025 AI Index Report" adlı raporunda 2024'te ABD'deki özel AI yatırımının Çin'in 9,3 milyar dolarlık yatırımının yaklaşık 12 katına, İngiltere'nin 4,5 milyar dolarlık yatırımının ise 24 katına ulaştığını açıkladı. Aynı yıl ABD'li kurumlar dikkat çekici 40 AI modeli geliştirirken Avrupa'dan yalnızca 3 model çıktı.

Yatırım farkı üretken yapay zeka (generative AI) tarafında da göze çarpıyor. Üretken AI yatırımları 2024'te 25,4 milyar dolara çıkarak 2023'teki 21,8 milyar dolarlık seviyeyi geride bıraktı.

Böylece üretken AI yatırımı bir yılda 3,6 milyar dolar arttı.

Birikimli yatırım tablosunda da ABD'nin üstünlüğü açık. 2013-2024 döneminde ABD'nin toplam özel AI yatırımı yaklaşık 470 milyar dolara ulaşırken AB'de bu rakam yaklaşık 50 milyar dolarda kaldı. Tek bir yıldaki sermaye girişinin ötesinde, on yılı aşkın sürede biriken sermaye farkı AI altyapısı ve model geliştirme kapasitesine doğrudan yansıyor.

AI modeli geliştirmek büyük ölçekli grafik işlem birimi (GPU), enerji, veri merkezi ve bulut hizmetlerini bir arada gerektiriyor. Fonlama büyüdükçe şirketler ve araştırma kurumları daha büyük modelleri eğitebiliyor, daha fazla deney yapabiliyor. Özel sektör yatırım farkının basit bir girişim sermayesi büyüklüğünün ötesinde teknolojik rekabet gücünün temeli olarak okunmasının nedeni bu.

Avrupa ise işlem altyapısını genişleterek yanıt veriyor. Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, 30 Temmuz'da en fazla 7 AI gigafabrikası (AI gigafactory) kurmak için ihaleye çıktığını duyurdu. AB ve üye ülkelerin en fazla 10 milyar euro destek vereceği, bunun karşılığında en az 20 milyar euroluk özel yatırımın çekilmesinin hedeflendiği belirtildi.

AI gigafabrikaları; AI işlemcilerini, bulut teknolojisini, yüksek hızlı bağlantı ağlarını ve enerji verimli veri merkezlerini bir araya getiren büyük ölçekli işlem tesisleri. Amaç, ileri düzey AI modellerinin eğitimi ve çıkarımı (inference) için gereken işlem gücünü araştırma kurumlarına ve şirketlere sağlamak.

İş yerindeki kullanım farkı da yatırım farkıyla örtüşüyor. 2026 başında ABD'li çalışanların yüzde 43,0'ı işte AI kullandığını söylerken, ankete katılan Avrupa ülkelerinde bu oran ortalama yüzde 32 olarak ölçüldü.

Ancak araştırma, AI benimseme oranı ile verimlilik artışı arasındaki ilişkiyi incelemekle birlikte doğrudan bir nedensellik ortaya koymadı. Yani iş yerinde yüksek kullanım oranı tek başına verimlilik üstünlüğü anlamına gelmiyor.

Bu tablo yalnızca ABD-Avrupa karşılaştırmasının ötesinde, AI altyapı yatırım yarışının yönünü de gösteriyor. ABD özel sermaye ve model üretiminde önde giderken, Avrupa düzenleme ve kamu destekli altyapı genişlemesini eş zamanlı yürütüyor.

Yatırımcılar ve şirketler için AI çip, bulut, veri merkezi ve ağ yatırımlarındaki seyir de yakından izleniyor. TokenPost daha önce AI darboğazının uzun mesafeli ağ yatırımlarına yayılma sürecini ve AI yatırım harcamalarındaki artışın öncü hisse tartışmasını büyüttüğü gelişmeleri haberleştirmişti.

Şu an için doğrulanmış rakamlara bakıldığında ABD özel yatırım ve model üretiminde önde, Avrupa ise gigafabrika ihale süreciyle işlem altyapısını genişletmeye başladı. Farkın daralıp daralmayacağı, Avrupa'daki kamu desteğinin fiilen özel yatırıma ve işlem kapasitesi artışına ne hızda dönüştüğüne bağlı.