590 bin ton: Ukrayna'nın tahıl ihracatı ihtiyacın yalnızca yüzde 30'unda kaldı

Ukrayna'nın ağustos başındaki tahıl ihracatı, ihtiyaç duyulan miktarın yalnızca yüzde 30'una geriledi. Karadeniz limanlarındaki aksama artık yalnızca bir lojistik sorunu değil; çiftçilerin nakit akışını ve depolama kapasitesini de tehdit ediyor.

Taras Vysotsky(Taras Vysotsky), Ukrayna Tarım Bakanı, Kiev'de düzenlediği brifingde 1-12 Ağustos arasındaki tahıl ihracatının yalnızca 590 bin ton olduğunu açıkladı. Deniz yoluyla ihracat yeniden başlamazsa toparlanmanın ihtiyaç duyulan miktarın en fazla yüzde 50'sinde kalabileceğini söyledi. Bu açıklama, mevcut aksamanın geçici değil kalıcı bir tedarik sorununa dönüşebileceğine işaret ediyor.

Ukrayna'nın tahıl ve yağlı tohum ihracatının normalde yaklaşık yüzde 90'ı Karadeniz üzerinden yapılıyor. Reuters'e göre, hasat mevsiminin tam ortasında liman depoları neredeyse dolu durumda.

Sorun şu ki ihracattaki gecikme doğrudan çiftçilerin nakit sıkıntısına dönüşüyor. Çiftçiler satış gelirini zamanında elde edemezse kışlık buğday ekimi, yakıt alımı ve işçi ödemeleri aynı anda sekteye uğrayabilir. İhracatın durması, fiyat düşüşü ve nakit yetersizliği üzerinden bir sonraki ekim dönemi üretimini de sarsan bir zincir oluşturuyor.

Depolama kapasitesi de ayrı bir yük olarak öne çıktı. Vysotsky, kasım ayındaki mısır hasadının ardından yurt içi depolama kapasitesinin 8-11 milyon ton arasında yetersiz kalabileceği uyarısında bulundu. Ukrayna hükümeti, geçici depolama ekipmanı temin etmek için uluslararası ortaklarından 10 milyon dolarlık destek talep etti.

Döviz geliri kaybı uyarısı da geldi. Andriy Pyshnyy(Andriy Pyshnyy), Ukrayna Merkez Bankası Başkanı, liman ablukasının 2026'nın ikinci yarısında yaklaşık 2,5 milyar dolarlık döviz geliri kaybına yol açabileceğini belirtti. Aynı haberde çiftçilerin zarar tahmini yaklaşık 3 milyar dolar olarak aktarıldı.

Alternatif güzergahlar Karadeniz hacmini telafi etmekten uzak. Ukrayna Tarım Bakanlığı, Tuna Nehri, demiryolu ve karayolu üzerinden yapılan çevreleme ihracatının en iyimser senaryoda dahi ihtiyaç duyulan miktarın yalnızca yarısını karşılayabileceğini açıkladı. Tuna güzergahında ise kuraklık nedeniyle sevkiyat kapasitesi zaten sınırlı durumda.

Ukrayna, 2026/27 sezonu tahıl ihracat tahminini de aşağı yönlü güncelledi. Önceki 43 milyon tonluk hedef, 38-40 milyon tona indirildi. Liman saldırıları ile depolama ve sevkiyat darboğazlarının bu düşüşün arkasındaki temel etken olduğu değerlendiriliyor.

Karadeniz'deki tahıl krizi, 2023 yılından bu yana biriken kırılganlığı yeniden gündeme taşıdı. Birleşmiş Milletler öncülüğündeki Karadeniz Tahıl Girişimi, 17 Temmuz 2023'te sona ermişti. BM, girişim yürürlükteyken Ukrayna'nın üç limanı üzerinden yaklaşık 33 milyon ton tahıl ve gıda maddesinin taşındığını açıklamıştı.

Karadeniz Tahıl Girişimi, savaş sırasında Ukrayna'nın tahıl ihracatını güvence altına almak için BM ve Türkiye'nin arabuluculuğuyla kurulan bir deniz ihracat mekanizmasıydı. Rusya'nın girişimden çekilmesinin ardından Ukrayna ihracatı, savaş koşullarındaki geçici sevkiyatlara ve Tuna Nehri, demiryolu, karayolu gibi alternatif lojistiğe daha fazla bağımlı hale geldi.

Sorumluluk konusunda taraflar farklı görüşte. Ukrayna ve BM, sivil gemilere ve liman altyapısına yönelik saldırıların küresel gıda güvenliğini tehdit ettiğini savunuyor. Rusya ise yalnızca askeri hedefleri vurduğunu iddia ediyor.

Piyasa tepkisi ise tek yönlü olmadı. S&P Global(SPGI), 4 Ağustos'ta Platts buğday endeksinin tonu 225,50 dolardan işlem görerek 13 ayın en düşük seviyesine gerildiğini bildirdi. Karadeniz'deki taşımacılık riski büyürken, talep yavaşlaması ve arz fazlasının fiyatı aşağı çektiği belirtildi.

Buğday vadeli işlemleri de Karadeniz'deki aksamaya paralel inip çıktı, ancak uzun vadeli yön belirgin değil. Reuters'e göre, 29 Temmuz'da Şikago buğdayı yüzde 0,3, 12 Ağustos'ta ise yüzde 0,6 yükseldi. Buna karşın 18 Ağustos'ta piyasanın Karadeniz'deki aksamayı kısa vadeli bir etken olarak fiyatladığı, buğday fiyatlarının yeniden hafif düştüğü bildirildi.

Rusya ve Ukrayna'daki tahıl lojistiği sorunları Rusya'nın Karadeniz limanlarını da etkiliyor.

Bu tablonun asıl kritik noktası, tahıl fiyatlarının kısa vadede yükselip yükselmeyeceğinden çok, ihracat aksamasının sonbahar ekimini ve 2027 hasat kapasitesini nasıl etkileyeceği. Şu ana kadar doğrulanan veriler net: ihracatta sert düşüş, depolama kapasitesinde yetersizlik riski ve döviz geliri kaybı uyarısı. Ukrayna hükümeti, geçici depolama ekipmanı için uluslararası ortaklarından destek talebini sürdürüyor.