Vitalik Buterin: Ethereum, blockchain’in en büyük sorununu zkEVM ve PeerDAS ile çözdü

Ethereum Kurucu Ortağı Vitalik Buterin: "Blockchain’in En Büyük Sorunu Çözüldü"

Ethereum kurucu ortağı Vitalik Buterin, blockchain dünyasında uzun süredir tartışılan ‘üçlü zorluk (trilemma)’ problemini Ethereum’un çözdüğünü açıkladı. Buterin’e göre, zkEVM ve PeerDAS adlı iki yeni teknolojinin birleştirilmesiyle, ağ üzerinde aynı anda hem ‘dağıtık yapı’, hem ‘güvenlik’, hem de ‘ölçeklenebilirlik’ sağlandı.

Buterin’in bu açıklaması 24’ünde (yerel saatle), sosyal medya platformu X üzerinden geldi. Buterin, yaklaşık 10 yıl süren teknolojik gelişimlerin sonucunda Ethereum’un artık tamamen yeni bir mimariye geçtiğini ifade ederek, “Bu sadece bir güncelleme değil, Ethereum’u temel düzeyde daha güçlü bir merkeziyetsiz yapıya dönüştüren dönüşüm” yorumunda bulundu.

zkEVM ile zk kanıtlar sadece 10 saniyede oluşturulabiliyor

Blockchain teknolojisinin karşılaştığı en temel sorunlardan biri, üç teknik hedefi aynı anda başaramamasıydı: güvenilir bir merkezsizlik, yüksek güvenlik ve işlem hızı. Örneğin, Bitcoin(BTC) güvenlik ve merkezsizlik konusunda başarılı olurken, işlemleri nispeten yavaş işliyordu. Öte yandan, bazı hızlı ağlar ise bu hızı merkezileştirme pahasına sağlıyordu.

Ethereum ise zkEVM (Zero Knowledge Ethereum Virtual Machine) ve PeerDAS (Peer-Distributed Data Availability Sampling) kombinasyonuyla bu sorunu çözmeyi başardığını duyurdu. zkEVM tekniğiyle gerçekleştirilen işlemler artık matematiksel olarak sadece 16 saniyede doğrulanabiliyor. Bu süre daha önce yaklaşık 16 dakika olarak ölçülüyordu. Ayrıca işlem başına doğrulama maliyeti 45 kat ucuzladı. Yeni sistemle, Ethereum üzerindeki işlemlerin %99’u 10 saniye içinde doğrulanabiliyor.

PeerDAS ise, düğümlerin (node) bloklardaki tüm veriyi indirmesine gerek kalmadan, örnekleme yoluyla veri kullanılabilirliğini doğrulamalarını sağlıyor. Bu yöntem, mevcut yapıdan çok daha fazla işlem yükünü kaldırabiliyor ve katılımcı sayısını sınırlamadığı için tamamen ‘merkeziyetsiz’ kalıyor.

Ethereum’un güvenlik rotası: 2026'da 128-bit güvenlik hedefi

Ethereum Vakfı, bu teknolojik kazanımların arkasında ‘güvenliği’ ilk sırada tutmayı sürdürüyor. 2026 yılına kadar zkEVM teknolojisinin 128-bit güvenlik seviyesine erişmesini hedefliyor. Ara hedefler arasında, Şubat 2026’ya kadar ‘soundcalc’ adlı güvenlik ölçüm aracının entegre edilmesi, Mayıs 2026’ya kadar ise 100-bit güvenlik seviyesine ulaşılması var.

Vakfa göre, bir hacker’ın sistem üzerindeki bir doğrulamayı sahte biçimde geçebilmesi, Ethereum ağı üzerinde token üretimi, varlık çalımı ve durum manipülasyonu gibi yıkıcı sonuçlar doğurabilir. Kriptografi uzmanı George Kadianakis de durumun ciddiyetini vurgularken, “Yapılar kalıcı hale gelmeden önce mimariye özgü güvenlik önlemleri alınmalı” yorumunu paylaştı.

Ethereum 2030’a kadar dört aşamalı yükseltme planıyla ilerliyor

Ethereum’un bu yöndeki yol haritası da netleşmiş durumda. Yeni teknolojilerin tam olarak entegre edilmesi 2026’dan 2030’a kadar dört aşamalı bir süreçle gerçekleşecek. Başlangıçta zkEVM dışındaki iyileştirmeler devreye girecek: örneğin gaz limiti arttırımı ve blok üretici-yapıcı ayrımı (PBS) gibi yapısal değişiklikler.

2026 ile 2028 yılları arasında gaz fiyat mekanizmasının yeniden düzenlenmesi ve işlem verilerinin "blob" formatına dönüştürülmesi gibi yenilikler planlanıyor. Buterin’e göre, 2027'den itibaren zkEVM doğrulaması ana akım haline gelecek ve önceki yıllara kıyasla çok daha büyük hacimli bloklar oluşturulabilecek. Nihai hedef ise ‘dağıtık blok oluşturma (distributed block building)’ modeliyle, blok verilerinin fiziksel tek bir konumda değil, dünya genelinde dağınık biçimde oluşturulması.

“Geçici trendlerden kaçınmak gerek”

Buterin, bu gelişmeleri duyururken topluluk üyelerine de önemli uyarılarda bulundu. Ocak ayında kaleme aldığı bir analizde, Ethereum’un ‘tokenize edilmiş dolarlar’ veya ‘politik meme coin’ gibi geçici trendlere kapılmaması gerektiğini dile getirmişti. Ona göre, ideal Ethereum uygulamaları “geliştirici ortadan kaybolsa bile çalışmaya devam eden ve dış etkenlere rağmen ayakta kalan yapılar” olmalı.

Ayrıca Buterin, aşırı teknik karmaşıklığın merkezsizliğe zarar verebileceğini söyledi: “Eğer bir gizlilik protokolünü yalnızca beş kişi anlayabiliyorsa, bu sistem artık ‘güvenliksiz bir ağ’ değil, bu beş kişiye inanmak zorunda kalınan bir yapıdır.” ‘yorum’

Kurumların Ethereum’a ilgisi artıyor

Ethereum, teknik karmaşıklık ve merkezsizlik arasındaki dengeyi kurmaya çalışırken, kurumsal ilgi de artıyor. JP Morgan, Ethereum tabanlı bir sistemle yaklaşık 1 milyar dolarlık tokenize edilmiş kısa vadeli fon çıkarttı. Alman Deutsche Bank ise ZKsync teknolojisiyle kendi Layer-2 ağı üzerinde çalışıyor.

Diğer yandan, Singapur devlet regülatörlerinin liderliğinde 24 farklı küresel finans kurumu Ethereum ağı tabanlı tokenizasyon deneylerine katılıyor. Bu gelişmeler, Ethereum’un hem kurumsal hem teknolojik anlamda ‘hakim ağ’ olma potansiyelini her geçen gün artırıyor. ‘yorum’